Koordinasiya kimyası

Problem 1Medium

Aşağıdakılardan hansı $\mathrm{K_3CoCl_6}$ -nın düzgün adlandırılmasıdır?

A) Kalium heksaxlorokobaltat(III)

B) Trikalium heksaxlorokobalt(IV)

C) Trikalium heksaxlorokobalt(III)

D) Kalium heksaxlorokobaltat(IV)

E) Kalium heksaxlorokobaltat(II)

(Türkiyə 2000)

Problem 2Medium

Yalnız elektron konfiqurasiyası nəzərə alındıqda aşağıdakılardan hansının rəngsiz olması gözlənilir?

A) $\mathrm{CuCl_2}$

B) $\mathrm{TiCl_3}$

C) $\mathrm{NiCl_2}$

D) $\mathrm{CdCl_2}$

E) $\mathrm{MnCl_2}$

(Türkiyə 2007)

Problem 3Medium

pH-ı 6,0-a buferlənmiş, 0,01 M civə, $\mathrm{Hg^{2+}}$ , və 0,01 M kalsium, $\mathrm{Ca^{2+}}$ , ehtiva edən məhlula kiçik həcmlərlə 0,01 M etilendiamintetraasetat turşusu (EDTA) əlavə edilir.

pH = 6,0-da civə və kalsiumun EDTA ilə əmələ gətirdiyi komplekslərin əmələgəlmə sabitləri müvafiq olaraq

K_{\mathrm{Hg-EDTA}}=6{,}3\times10^{23}

və

K_{\mathrm{Ca-EDTA}}=5{,}0\times10^{12}

olduğuna görə aşağıdakı fikirlərdən hansı doğrudur?

A) Verilmiş qatılıqlarda kompleks əmələ gəlmir.

B) Civə-EDTA kompleksi əmələ gəlir, lakin Ca-EDTA kompleksi heç vaxt əmələ gəlmir.

C) EDTA əlavə edildikdə əvvəlcə Ca-EDTA kompleksi əmələ gəlir.

D) EDTA əlavə edildikdə həm Ca-EDTA, həm də Hg-EDTA kompleksi birlikdə əmələ gəlir.

E) Civənin hamısı kompleks əmələ gətirdikdən sonra Ca-EDTA kompleksi əmələ gəlir.

(Türkiyə 2009)

Problem 4Medium

Keçid metalları haqqında aşağıdakı məlumatlardan hansı yanlışdır?

A) Birləşmələrinin çoxu rənglidir.

B) Birinci sıra keçid metalları əsas halda $[\mathrm{Ar}]\,3d^n4s^2$ elektron düzülüşünə malikdir.

C) Katalizator kimi istifadə olunurlar.

D) Lewis əsası kimi davranırlar.

E) Liqandlarla koordinasiya birləşmələri əmələ gətirirlər.

(Türkiyə 2014)

Problem 5Medium

Kristal Sahə Nəzəriyyəsi koordinasiya birləşmələrinin kimyəvi quruluşlarını izah etmək üçün istifadə olunan ən effektiv nəzəriyyələrdən biridir.

Kristal Sahə Nəzəriyyəsi ilə bağlı aşağıdakı məlumatlardan hansı yanlışdır?

A) Liqandların qüvvət sırasını eksperimental məlumatlardan asılı olmadan izah edir.

B) Liqandlar mənfi yüklü hissəciklər kimi qəbul edilir.

C) Metal-liqand qarşılıqlı təsirini tamamilə elektrostatik olaraq nəzərdən keçirir.

D) Bir çox koordinasiya birləşmələrinin niyə rəngli olduğunu izah edir.

E) Koordinasiya birləşmələrinin maqnit xassələri haqqında məlumat verir.

(Türkiyə 2015)

Problem 6Medium

Keçid metal birləşmələrinin çoxu rənglidir. Bunun səbəblərindən biri keçid metallarının $d$ orbitallarının liqandların iştirakı ilə müxtəlif enerji səviyyələrinə parçalanması və bu $d$ orbitalları arasındakı elektron keçidlərinin enerjisinin görünən oblastda yerləşməsidir.

Yalnız bu izahı və keçid metallarının elektron düzülüşlərini nəzərə alaraq aşağıdakı keçid metal kompleks ionlarından hansının rəngsiz olmasını gözləyərsiniz?

A) $\mathrm{[NiCl_4]^{2-}}$

B) $\mathrm{[CoCl_6]^{3-}}$

C) $\mathrm{[TiCl_6]^{2-}}$

D) $\mathrm{[FeCl_6]^{4-}}$

E) $\mathrm{[CuCl_4]^{2-}}$

(Türkiyə 2015)

Problem 7Medium

$\mathrm{Al_4[M(CN)_6]_3}$ kompleks birləşməsində M ilə göstərilən metalın oksidləşmə dərəcəsi hansı variantda düzgün verilmişdir?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

E) 6

(Türkiyə 2016)

Problem 8Medium

Aşağıda verilmiş kationlardan hansının sulu məhlulu rəngsizdir?

A) $\mathrm{Ni^{2+}}$

B) $\mathrm{Cu^{2+}}$

C) $\mathrm{Zn^{2+}}$

D) $\mathrm{Co^{2+}}$

E) $\mathrm{Fe^{3+}}$

(Türkiyə 2017)

Problem 9Medium

Keçid metalları ilə elektron cütü verə bilən qrupların, yəni liqandların, koordinasiya kovalent rabitəsi ilə birləşməsi nəticəsində koordinasiya və ya kompleks birləşmələr adlanan birləşmələr sinfi yaranır.

Koordinasiya birləşməsinin ümumi formulu

[\mathrm{ML_n}]^{\pm q}(\mathrm{X})_q

şəklində göstərilə bilər.

Bu formulda M mərkəzi metal atomunu, L liqandı, $n$ liqandların sayını, $q$ koordinasiya sferasının yükünü, X isə əks ionu göstərir. Belə koordinasiya birləşməsində mərkəzi metal atomunun və liqandların valentliklərinin cəmi birinci koordinasiya sferasının yükünü əmələ gətirir. Bu yükə görə əks ionun mövqeyi və sayı müəyyən edilir.

Bu məlumatlara əsasən aşağıdakı kompleks birləşmələrdən hansında mərkəzi metal atomunun valentliyi $+3$ -dür?

A) $\mathrm{Na[Fe(CN)_3(CO)_3]}$

B) $\mathrm{[CrCl_2(H_2O)_4]NO_3}$

C) $\mathrm{K_4[MnCl_6]}$

D) $\mathrm{[Co(H_2O)_6]SO_4}$

E) $\mathrm{(NH_4)_2[PtCl_2Br_2]}$

(Türkiyə 2018)

Problem 10Medium

Bir elektronun əks spinli ikinci elektron kimi orbitala daxil olması üçün tələb olunan enerjiyə cütləşmə enerjisi deyilir.

Cütləşmə enerjisinin Coulomb və spin komponenti olmaqla iki komponenti vardır. Coulomb komponenti orbitaldakı elektronun yeni daxil olan elektronu itələməsi nəticəsində yaranır, spin komponenti isə mümkün cütləşmələrin sayı ilə düz mütənasibdir.

Buna görə aşağıdakı mərkəzi metal ionlarından hansının spin komponenti ən böyükdür?

A) $\mathrm{Cr^{2+}}$

B) $\mathrm{Fe^{3+}}$

C) $\mathrm{Co^{2+}}$

D) $\mathrm{Fe^+}$

E) $\mathrm{Co^{3+}}$

(Türkiyə 2019)

Problem 11Medium

Oktaedrik $\mathrm{Co(NH_3)_3Cl_3}$ kompleksinin neçə izomeri vardır?

A) 2

B) 3

C) 4

D) 5

(ABŞ 2010)

Problem 12Medium

$\mathrm{[Co(NH_3)_4Cl_2]^+}$ və $\mathrm{[Co(en)_2Cl_2]^+}$ ionları üçün müvafiq olaraq neçə izomer mövcuddur?

Burada

\mathrm{en=H_2NC_2H_4NH_2}

A) 2 və 2

B) 2 və 3

C) 3 və 2

D) 3 və 3

(ABŞ 2011)

Problem 13Medium

Kvadrat müstəvi quruluşlu $\mathrm{Pt(H_2O)(NH_3)ClBr}$ birləşməsinin neçə izomeri vardır?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

(ABŞ 2012)

Problem 14Medium

$\mathrm{Ni(CO)_4}$ birləşməsində nikelin koordinasiya həndəsəsi necədir?

A) Tetraedrik

B) Kvadrat müstəvi

C) Yelləncək forması

D) T-formalı

(ABŞ 2015)

Problem 15Medium

Oktaedrik $\mathrm{CoCl_2(NH_3)_2(CN)_2^-}$ kompleksinin neçə stereoizomeri mümkündür?

A) 3

B) 4

C) 5

D) 6

(ABŞ 2016)

Problem 16Medium

Aşağıdakı duzlardan hansı diamaqnitdir?

A) $\mathrm{K_2[NO(SO_3)_2]}$

B) $\mathrm{K_4[Fe(CN)_6]}$

C) $\mathrm{Ce_2(SO_4)_3}$

D) $\mathrm{Hg[Co(SCN)_4]}$

(ABŞ 2018)

Problem 17Medium

$\mathrm{[Co(H_2NCH_2CH_2NH_2)_2Br_2]^+}$ kompleks ionunda kobaltın koordinasiya həndəsəsi necədir?

A) Tetraedrik

B) Kvadrat müstəvi

C) Oktaedrik

D) Üçbucaqlı prizmatik

(ABŞ 2018)

Problem 18Medium

Ferrioksalat ionu, $\mathrm{Fe(C_2O_4)_3^{3-}}$ , haqqında aşağıdakılardan hansı düzgün deyil?

A) Xiraldır.

B) İonda iki fərqli karbon-oksigen rabitə uzunluğu vardır.

C) İonda iki fərqli dəmir-oksigen rabitə uzunluğu vardır.

D) İonda altı dəmir-oksigen rabitəsi vardır.

(ABŞ 2019)

Problem 19Medium

$\mathrm{[Co(NH_3)_2(CN)_2Cl_2]^-}$ kompleks ionunun neçə stereoizomeri mümkündür?

A) 4

B) 5

C) 6

D) 8

(ABŞ 2020)

Problem 20Medium

Mavi rəngli bərk $\mathrm{CuSO_4\cdot5H_2O}$ qızdırıldıqda ağ rəngə çevrilir.

Bu müşahidənin ən yaxşı izahı hansıdır?

A) Qızdırılma misə bağlanmış su molekullarının sulfatla əvəz olunmasına səbəb olur və udulan işığın enerjisini azaldır.

B) Qızdırılma kristal qəfəsinin genişlənməsinə səbəb olur, bunun nəticəsində misin koordinasiya ədədi azalır və udulan işığın enerjisi artır.

C) Qızdırılma mis(II)-nin mis(I)-ə reduksiyasına səbəb olur.

D) Qızdırılma sulfatın sulfitə reduksiyasına səbəb olur.

(ABŞ 2021)

Problem 21Medium

Dörd koordinasiyalı keçid metal kompleksi $\mathrm{M(CO)_2(Br)(Cl)}$ iki həndəsi izomer şəklində ayrıla bilir.

Bu müşahidə metal mərkəzində hansı həndəsələrlə uyğun gəlir?

I. Kvadrat müstəvi

II. Tetraedrik

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və ya II

D) Heç biri

(ABŞ 2021)

Problem 22Medium

Aşağıdakı kompleks ionlardan hansı ən uzun dalğa uzunluğuna malik görünən işığı udur?

A) $\mathrm{Co(NH_3)_6^{3+}}$

B) $\mathrm{Co(CN)_6^{3-}}$

C) $\mathrm{CoF_6^{3-}}$

D) $\mathrm{Co(NO_2)_6^{3-}}$

(ABŞ 2022)

Problem 23Medium

Aşağıdakı metal ionlarından hansını ehtiva edən 0,1 M sulu məhlulun rəngi ən zəif intensivliyə malikdir?

A) $\mathrm{Cr^{2+}}$

B) $\mathrm{Mn^{2+}}$

C) $\mathrm{Co^{2+}}$

D) $\mathrm{Ni^{2+}}$

(ABŞ 2023)

Problem 24Medium

$\mathrm{(en)_2CoCl_3}$ formuluna malik iki maddənin suda həllolma qabiliyyətləri və sulu məhluldakı UV-görünən spektrləri fərqlidir.

Burada en etilendiamindir:

\mathrm{H_2NCH_2CH_2NH_2}

Bu müşahidənin ən ehtimal olunan izahı hansıdır?

A) Maddələr enantiomerlərdir.

B) Maddələr həndəsi izomerlərdir.

C) Maddələrdən biri altı koordinasiyalı kobalt olan $\mathrm{[(en)_2CoCl_2]Cl}$ , digəri isə yeddi koordinasiyalı kobalt olan $\mathrm{(en)_2CoCl_3}$ molekullarından ibarətdir.

D) Maddələrdən biri altı koordinasiyalı kobalt olan $\mathrm{[(en)_2CoCl_2]Cl}$ , digəri isə dörd koordinasiyalı kobalt olan $\mathrm{[(en)_2Co]Cl_3}$ -dən ibarətdir.

(ABŞ 2023)

Problem 25Medium

Oktaedrik koordinasiya kompleksi $\mathrm{Co(NH_2CH_2CO_2)_3}$ -ün neçə stereoizomeri vardır?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

(ABŞ 2024)

Problem 26Medium

Oktaedrik $\mathrm{Co(en)_2Cl_2^+}$ kompleksinin neçə stereoizomeri mümkündür?

Burada en etilendiamindir:

\mathrm{H_2NCH_2CH_2NH_2}

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

(ABŞ 2025)

Problem 27Medium

$\mathrm{[Pt(NH_3)_5Cl]_2(SO_4)_3}$ duzunda platin atomunun oksidləşmə dərəcəsi neçədir?

A) +2

B) +3

C) +4

D) +6

(Belarus 2006, 10-cu sinif)

Problem 28Medium

Dəmir(III) kationları hansı liqandlarla ən davamlı kompleksləri əmələ gətirir?

A) $\mathrm{NH_3}$

B) $\mathrm{H_2O}$

C) $\mathrm{OH^-}$

D) $\mathrm{CN^-}$

(Belarus 2008, 10-cu sinif, 12 illik)

Problem 29Medium

3d-elementin kompleks birləşmələrdə nəzəri olaraq göstərə biləcəyi maksimum koordinasiya ədədi neçədir?

A) 4

B) 5

C) 6

D) 8

E) 9

F) 12

(Belarus 2010, 10-cu sinif)

Problem 30Medium

Kompleks birləşmələrin əksəriyyətində mərkəzi kompleksəmələgətirici atomun koordinasiya ədədi neçədir?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 5

E) 6

F) 7

(Belarus 2011, 10-cu sinif)

Problem 31Medium

Diamingümüş heksasianoferrat(II), $\mathrm{[Ag(NH_3)_2]_4[Fe(CN)_6]}$ , birləşməsində azot atomlarının oksidləşmə dərəcələri neçədir?

A) $-1$ və +3

B) +3 və $-2$

C) $-3$ və +2

D) $-1$ və +2

E) $-3$ və $-3$

F) $-3$ və $-2$

(Belarus 2011, 11-ci sinif)

Problem 32Medium

$\mathrm{K_4[Fe(CN)_6]}$ birləşməsində dəmir, karbon və azot atomlarının oksidləşmə dərəcələri müvafiq olaraq neçədir?

A) +3, $-2$ , $-3$

B) +3, +2, $-3$

C) +3, $-2$ , +3

D) +2, $-2$ , +3

E) +2, +2, $-3$

F) +2, $-2$ , $-3$

(Belarus 2012, 9-cu sinif)

Problem 33Medium

Gümüş xlorid artıq miqdarda qatı xlorid turşusunda asanlıqla həll olur.

Bunun səbəbi nədir?

A) Gümüş xloridin gümüşə reduksiya olunması.

B) Güclü oksidləşdirici olan havanın oksigeninin mövcudluğu.

C) Həll olan $\mathrm{AgHCl^+}$ əmələ gəlməsi.

D) Xlorid ionlarının qaz halında xlora oksidləşməsi.

E) Həll olan $\mathrm{AgCl_2^-}$ əmələ gəlməsi.

F) Davamlı $\mathrm{HCl_2^-}$ turşusunun əmələ gəlməsi.

(Belarus 2012, 10-cu sinif)

Problem 34Medium

Hansı metalın xloridinin qatı sulu məhlulunda mis həll olur?

A) Al

B) Fe

C) Cr

D) In

E) Ga

F) Bi

(Belarus 2014, 10-cu sinif)

Problem 35Medium

Nikel karbonil molekulunda nikel atomunun oksidləşmə dərəcəsi neçədir?

A) 0

B) +1

C) +2

D) +3

E) +4

F) +6

(Belarus 2014, 11-ci sinif)

Problem 36Medium

Kobaltın $\mathrm{Co_2X_8}$ tərkibli birləşməsi mövcuddur.

X nədir?

A) $\mathrm{H_2O_2}$

B) $\mathrm{H_2O}$

C) $\mathrm{CO_2}$

D) CO

E) $\mathrm{O_2}$

F) O

(Belarus 2015, 10-cu sinif)

Problem 37Medium

Kobalt(III)-ün düzgün yazılmış kompleks birləşmə formulunu göstərin.

A) $\mathrm{[Co(NH_3)_6]_3(C_2O_4)_2}$

B) $\mathrm{[Co(NH_3)_6]_2(C_2O_4)_3}$

C) $\mathrm{[Co(NH_3)_6](C_2O_4)}$

D) $\mathrm{[Co(NH_3)_6]_2(C_2O_4)}$

E) $\mathrm{[Co(NH_3)_6](C_2O_4)_2}$

F) $\mathrm{[Co(NH_3)_6]_3C_2O_4)_4}$

(Belarus 2015, 11-ci sinif)

Problem 38Medium

Orta temperaturda və yüksək təzyiqdə karbonmonoksid kükürd tərkibli katalizatorların iştirakı ilə dəmirlə reaksiyaya girərək birləşmə əmələ gətirir.

Bu birləşmədə dəmirin kütlə payı neçədir?

A) 28,51%

B) 44,87%

C) 69,94%

D) 72,36%

E) 77,73%

F) 93,31%

(Belarus 2016, 11-ci sinif)

Problem 39Medium

Dəmir karbonil metal natriumla reduksiya olunduqda $\mathrm{Na_2[Fe(CO)_4]}$ əmələ gəlir.

Bu birləşmədə dəmir atomunun oksidləşmə dərəcəsi neçədir?

A) $-1$

B) $-2$

C) +1

D) +2

E) +3

F) +4

(Belarus 2016, 11-ci sinif)

Problem 40Medium

$\mathrm{[Ag(NH_3)_2]_4[Fe(CN)_6]}$ birləşməsində gümüş və dəmir atomlarının oksidləşmə dərəcələri müvafiq olaraq neçədir?

A) +1 və +3

B) 0 və +4

C) +1 və +2

D) +4 və +3

E) 0 və +2

F) +1 və +6

(Belarus 2018, 11-ci sinif)

Problem 41Medium

0,1 M sulu məhlulu 650 nm dalğa uzunluğunda, yəni qırmızı-narıncı işıqda, maksimum optik sıxlığa malik olan maddəni seçin.

A) $\mathrm{[Fe(SCN)_3]}$

B) $\mathrm{K_2CrO_4}$

C) $\mathrm{CuSO_4}$

D) $\mathrm{CoCl_2}$

E) NaOH

F) $\mathrm{CH_3COCH_3}$

(Belarus 2022, 11-ci sinif)

Koordinasiya kimyası

Problems 1–10 · Türkiyə Kimya Olimpiadası

Problems 11–26 · ABŞ Kimya Olimpiadası

Problems 27–41 · Belarus Kimya Olimpiadası