Kimyəvi kinetika

PDF yüklə

Mündəricat

1. Məsələ 1–44 · Türkiyə Kimya Olimpiadası
2. Məsələ 45–121 · ABŞ Kimya Olimpiadası
3. Məsələ 122–125 · Avstraliya Kimya Olimpiadası
4. Məsələ 126–135 · Belarus Kimya Olimpiadası

Məsələ 1–44 · Türkiyə Kimya Olimpiadası

Məsələ 1Orta

İkinci tərtibli reaksiyanın bir yarımömür müddətindən sonrakı sürəti 0,2 M/s-dir. Bu reaksiyanın başlanğıc sürəti M/s ilə neçədir?

A) 0,1

B) 0,16

C) 0,2

D) 0,4

E) 0,8

(Türkiyə 1997)

Məsələ 2Orta

Aşağıdakı reaksiyanın sürət qanunu verilmişdir.

$$\mathrm{5Br^-+BrO_3^-+6H^+\rightarrow 3Br_2+3H_2O}$$ $$v=k[\mathrm{Br^-}][\mathrm{BrO_3^-}][\mathrm{H^+}]^2$$

Buna əsasən aşağıdakılardan hansı YANLIŞDIR?

A) $\mathrm{H^+}$ ionlarının qatılığı 4 dəfə azaldıldıqda reaksiya sürəti 16 dəfə azalır.

B) Məhlulun həcmi iki dəfə artırıldıqda reaksiya sürəti üç dəfə artır.

C) $\mathrm{BrO_3^-}$ qatılığı üç dəfə artırıldıqda reaksiya sürəti üç dəfə artır.

D) $\mathrm{Br^-}$ qatılığı iki dəfə artırıldıqda reaksiya sürəti iki dəfə artır.

E) Verilmiş reaksiya elementar bir mərhələli reaksiya deyil.

(Türkiyə 1997)

Məsələ 3Orta

$$\mathrm{2SO_2(g)+O_2(g)\rightarrow 2SO_3(g)}$$

reaksiyası çox yavaş getməsinə baxmayaraq, kükürdün sulfat turşusuna çevrilməsində çox mühüm reaksiyadır. Reaksiya aşağıdakı mərhələlərlə getdikdə onun sürəti əhəmiyyətli dərəcədə artır.

1-ci mərhələ:

$$\mathrm{2NO(g)+O_2(g)\rightarrow 2NO_2(g)}$$

2-ci mərhələ:

$$\mathrm{2NO_2(g)+2SO_2(g)\rightarrow 2NO(g)+2SO_3(g)}$$

Ümumi reaksiya:

$$\mathrm{2SO_2(g)+O_2(g)\rightarrow 2SO_3(g)}$$

Buna əsasən aşağıdakılardan hansı doğrudur?

A) NO və $\mathrm{NO_2}$ katalizatordur.

B) NO katalizator, $\mathrm{NO_2}$ isə aralıq məhsuldur.

C) NO aralıq məhsul, $\mathrm{NO_2}$ isə katalizatordur.

D) NO və $\mathrm{NO_2}$ aralıq məhsullardır.

E) NO və $\mathrm{NO_2}$ haqqında heç bir nəticəyə gəlmək olmaz.

(Türkiyə 1999)

Məsələ 4Orta

Elementar reaksiyanın sürətinə aşağıdakılardan hansı təsir etmir?

A) Reaksiyaya daxil olan maddələrin xassələri

B) Reaksiyaya daxil olan maddələrin qatılıqları

C) Temperatur

D) Reaksiya məhsullarının qatılıqları

E) Katalizator

(Türkiyə 1999)

Məsələ 5Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün cədvəldə verilmiş başlanğıc sürətləri ölçülmüşdür.

$$\mathrm{A+B\rightarrow C}$$

$[\mathrm{A}]_0$ (M)	$[\mathrm{B}]_0$ (M)	Sürət (M/s)
0,01	0,02	$1\times10^{-3}$
0,01	0,04	$4\times10^{-3}$
0,02	0,04	$8\times10^{-3}$

Bu reaksiyanın ümumi tərtibi neçədir?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

E) 5

(Türkiyə 2000)

Məsələ 6Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün düz istiqamətdə aktivləşmə enerjisi $E_a=+45$ kJ-dur. Buna əsasən əks istiqamətdə reaksiyanın aktivləşmə enerjisi $E'_a$ neçə kJ-dur?

$$\mathrm{A(g)+2B(s)\rightleftharpoons C(s)} \qquad \Delta H^\circ=-35\ \mathrm{kJ}$$

A) $+10$

B) $-10$

C) $+45$

D) $-45$

E) $+80$

(Türkiyə 2001)

Məsələ 7Orta

Aşağıdakılardan hansı verilmiş reaksiyanın sürət sabitinə təsir edir?

$$\mathrm{N_2(g)+O_2(g)\rightarrow 2NO(g)}$$

A) Ümumi təzyiqin azaldılması

B) $\mathrm{N_2(g)}$-nin təzyiqinin artırılması

C) $\mathrm{NO(g)}$-nun reaksiya mühitindən çıxarılması

D) $\mathrm{He(g)}$ əlavə edilməsi

E) Katalizator əlavə edilməsi

(Türkiyə 2002)

Məsələ 8Orta

$$a\mathrm{A}+b\mathrm{B}\rightarrow c\mathrm{C}+d\mathrm{D}$$

reaksiyası üçün aparılmış təcrübələrdə aşağıdakı nəticələr alınmışdır.

Təcrübə	A (mol/L)	B (mol/L)	Başlanğıc sürət (M/s)
1	0,01	0,01	0,0016
2	0,01	0,02	0,0032
3	0,03	0,01	0,0144
4	0,02	0,03	0,0192

Reaksiyanın A və B-yə görə tərtibləri və $k$ sürət sabitinin ədədi qiyməti hansı variantda düzgün verilmişdir?

	A-ya görə tərtib	B-yə görə tərtib	$k$
A)	2	1	1600
B)	2	1	16
C)	1	2	0,16
D)	2	2	1600
E)	1	2	16

(Türkiyə 2003)

Məsələ 9Orta

$$\mathrm{CO(g)+\frac{1}{2}O_2(g)\rightarrow CO_2(g)}$$

reaksiyasında aşağıdakı dəyişikliklərdən hansıları aparıldıqda reaksiya sürəti dörd dəfə artır?

I. CO-nun mol sayını dörd dəfə artırmaq.

II. $\mathrm{O_2}$-nin mol sayını dörd dəfə artırmaq.

III. Reaksiya qabının həcmini yarıya endirmək.

IV. Sabit temperaturda $\mathrm{O_2}$-nin təzyiqini on altı dəfə artırmaq.

A) I, II, III, IV

B) I, III, IV

C) II, III, IV

D) I, IV

E) I, III

(Türkiyə 2003)

Məsələ 10Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün dörd müxtəlif təcrübədə ölçülmüş başlanğıc sürətləri cədvəldə verilmişdir.

$$\mathrm{2ClO_2(aq)+2OH^-(aq)\rightarrow ClO_3^-(aq)+ClO_2^-(aq)+H_2O(l)}$$

Təcrübə	$[\mathrm{ClO_2}]_0$ (mol/L)	$[\mathrm{OH^-}]_0$ (mol/L)	Başlanğıc sürət (mol/(L s))
1	0,012	0,012	$2{,}07\times10^{-4}$
2	0,024	0,012	$8{,}28\times10^{-4}$
3	0,012	0,024	$4{,}14\times10^{-4}$
4	0,024	0,024	$1{,}66\times10^{-3}$

Bu reaksiya üçün sürət qanunu aşağıdakılardan hansıdır?

A) $v=2{,}7\times10^{-4}[\mathrm{ClO_2}]^2[\mathrm{OH^-}]^2$

B) $v=1{,}2\times10^{-4}[\mathrm{ClO_2}][\mathrm{OH^-}]$

C) $v=1{,}2\times10^2[\mathrm{ClO_2}]^2[\mathrm{OH^-}]$

D) $v=1{,}4[\mathrm{ClO_2}][\mathrm{OH^-}]$

E) $v=1{,}4[\mathrm{ClO_2}]^2[\mathrm{OH^-}]$

(Türkiyə 2004)

Məsələ 11Orta

$$\mathrm{CO+H_2\rightarrow H_2CO}$$

reaksiyasının mexanizmi aşağıdakı kimidir.

1-ci mərhələ — sürətli tarazlıq:

$$\mathrm{H_2\rightleftharpoons 2H} \qquad k_1,\ k_{-1}$$

2-ci mərhələ — yavaş:

$$\mathrm{H+CO\rightarrow HCO} \qquad k_2$$

3-cü mərhələ — sürətli:

$$\mathrm{H+CHO\rightarrow H_2CO} \qquad k_3$$

Reaksiyanın sürət qanunu aşağıdakılardan hansıdır?

A) $v=k[\mathrm{CO}][\mathrm{H_2}]$

B) $v=k_2[\mathrm{H}][\mathrm{CO}]$

C) $v=k_2k_3\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)[\mathrm{CO}][\mathrm{H_2}]^2$

D) $v=k_2\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)^{1/2}[\mathrm{CO}][\mathrm{H_2}]^{1/2}$

E) $v=k_2k_3\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)^{1/2}[\mathrm{CO}]^2[\mathrm{H_2}]$

(Türkiyə 2004)

Məsələ 12Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün təcrübi məlumatlar verilmişdir.

$$\mathrm{2NO(g)+O_2(g)\rightarrow 2NO_2(g)}$$

Təcrübə	[NO] (mol/L)	$[\mathrm{O_2}]$ (mol/L)	Başlanğıc reaksiya sürəti (mol/(L s))
1	0,0125	0,0253	0,0280
2	0,0250	0,0253	0,112
3	0,0125	0,0506	0,0560

Bu məlumatlara əsasən reaksiya sürət tənliyi və $k$ sürət sabitinin vahidi hansı variantda düzgün verilmişdir?

	Reaksiya sürəti	$k$-nın vahidi
A)	$k[\mathrm{NO}][\mathrm{O_2}]$	L/(mol s)
B)	$k[\mathrm{NO}][\mathrm{O_2}]$	mol$^2$/(L$^2$ s)
C)	$k[\mathrm{NO}]^2[\mathrm{O_2}]$	L$^2$/(mol$^2$ s)
D)	$k[\mathrm{NO}][\mathrm{O_2}]^2$	L/(mol s)
E)	$k[\mathrm{NO}][\mathrm{O_2}]$	L$^3$/(mol$^3$ s)

(Türkiyə 2005)

Məsələ 13Orta

$\mathrm{A_2(g)}$ molekulunun 0 $^\circ\mathrm{C}$ temperaturda $\mathrm{A(g)}$ atomlarına parçalanması birinci tərtibli reaksiyadır. Qapalı qabda 1,0 mol $\mathrm{A_2}$ qazı 1,0 atm təzyiqdə və 0 $^\circ\mathrm{C}$ temperaturda yerləşir. 90 dəqiqədən sonra qabdakı təzyiq 1,75 atm olur. Reaksiyanın yarımömür müddəti neçə dəqiqədir?

A) 45

B) 30

C) 90

D) 120

E) 15

(Türkiyə 2005)

Məsələ 14Orta

$\mathrm{H_2O_2}$-nin parçalanma reaksiyası üçün aşağıdakı mexanizm təklif edilmişdir.

1-ci mərhələ — yavaş:

$$\mathrm{H_2O_2+I^-\rightarrow H_2O+IO^-}$$

2-ci mərhələ — sürətli:

$$\mathrm{H_2O_2+IO^-\rightarrow H_2O+O_2+I^-}$$

Buna əsasən aşağıdakı ifadələrdən hansı doğrudur?

I. Reaksiya $\mathrm{I^-}$-ə görə birinci tərtiblidir.

II. Reaksiya $\mathrm{H_2O_2}$-yə görə ikinci tərtiblidir.

III. $\mathrm{I^-}$ katalizatordur.

A) I, II və III

B) Yalnız I

C) Yalnız II

D) Yalnız III

E) I və III

(Türkiyə 2006)

Məsələ 15Orta

A və B qarışdırıldıqda məhsullar əmələ gəlməyə başlayır və rəng dəyişikliyi müşahidə olunur. Üç müxtəlif təcrübədə A və B qarışdırıldıqdan sonra rəng dəyişikliyinin müşahidə olunması üçün keçən müddətlər cədvəldə verilmişdir.

Reaksiya:

$a\mathrm{A}+b\mathrm{B}$ → məhsullar

$[\mathrm{A}]_0$	$[\mathrm{B}]_0$	Rəng dəyişmə müddəti (s)
0,100	0,140	25
0,050	0,140	50
0,100	0,070	100

Bu məlumatlara əsasən aşağıdakılardan hansı doğrudur?

A) Reaksiya A-ya görə ikinci tərtiblidir.

B) Reaksiya B-yə görə birinci tərtiblidir.

C) Reaksiya ümumilikdə dördüncü tərtiblidir.

D) Reaksiya B-yə görə ikinci tərtiblidir.

E) Reaksiya həm A-ya, həm də B-yə görə ikinci tərtiblidir.

(Türkiyə 2007)

Məsələ 16Orta

$$\mathrm{NO_2(g)+Cl_2(g)\rightarrow 2NOCl}$$

reaksiyası bir mərhələdə baş verdiyinə görə aşağıdakı mülahizələrdən hansı və ya hansıları YANLIŞDIR?

I. $\mathrm{NO_2}$ qatılığı iki dəfə artırıldıqda reaksiya sürəti iki dəfə artır.

II. Qabın həcmi başlanğıc həcminin $1/4$-nə qədər azaldıldıqda reaksiya sürəti 4 dəfə artır.

III. $\mathrm{Cl_2}$ qatılığı 2 dəfə artırılıb, $\mathrm{NO_2}$ qatılığı yarıya endirildikdə reaksiya sürəti dəyişmir.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I və II

E) II və III

(Türkiyə 2007)

Məsələ 17Orta

İkinci tərtibli reaksiyanın yarımömür müddəti $9{,}0\times10^{-2}$ dəqiqədir. Reaktivin başlanğıc qatılığı 1,30 M olarsa, 12 saniyə sonra mühitdə qalan reaktivin qatılığını mol/L ilə hesablayın.

A) 0,65

B) 1,22

C) 0,40

D) 0,15

E) 0,84

(Türkiyə 2008)

Məsələ 18Orta

$\mathrm{Br^-}$ ionunun $\mathrm{BrO_3^-}$ ilə turş mühitdə oksidləşmə reaksiyası aşağıda verilmişdir. Müəyyən temperaturda $\mathrm{Br^-}$ ionunun sərf olunma sürəti 0,25 mol/(L s) ölçülür. Eyni şəraitdə $\mathrm{Br_2}$-nin əmələgəlmə sürətini mol/(L s) ilə hesablayın.

$$\mathrm{5Br^-(aq)+BrO_3^-(aq)+6H^+(aq)\rightarrow 3Br_2(aq)+3H_2O(l)}$$

A) 0,25

B) 0,10

C) 0,30

D) 0,15

E) 0,35

(Türkiyə 2008)

Məsələ 19Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün ölçülmüş başlanğıc sürətləri cədvəldə verilmişdir.

$$\mathrm{2A(g)+B_2(g)\rightarrow 2AB(g)}$$

Təcrübə	$[\mathrm{A}]_0$ (M)	$[\mathrm{B_2}]_0$ (M)	Başlanğıc sürət (mol/(L s))
1	0,10	0,20	$1{,}20\times10^{-3}$
2	0,10	0,40	$4{,}80\times10^{-3}$
3	0,05	0,20	$6{,}00\times10^{-4}$

Bir təcrübədə 0,25 M A və 0,25 M $\mathrm{B_2}$ qarışdırıldıqda reaksiyanın başlanğıc sürəti mol/(L s) ilə neçə olar?

A) $9{,}38\times10^{-3}$

B) $4{,}69\times10^{-3}$

C) $2{,}35\times10^{-2}$

D) $1{,}16\times10^{-4}$

E) $6{,}23\times10^{-3}$

(Türkiyə 2008)

Məsələ 20Orta

X və Y arasında baş verən bir mərhələli reaksiya üçün 298 K temperaturda aparılmış təcrübələrin nəticələri cədvəldə verilmişdir.

Təcrübə	[X] (mol/L)	[Y] (mol/L)	Başlanğıc sürət (mol/(L s))
1	0,02	0,2	$1{,}2\times10^{-4}$
2	0,02	0,1	$6{,}0\times10^{-5}$
3	0,01	0,2	$3{,}0\times10^{-5}$

Bu məlumatlara əsasən aşağıdakı mülahizələrdən hansı və ya hansıları doğrudur?

I. Həcm yarıya endirildikdə reaksiya sürəti 4 dəfə artır.

II. Reaksiya tənliyi $\mathrm{2X+Y\rightarrow X_2Y}$ şəklindədir.

III. Sürət sabiti 1,5 L$^2$/(mol$^2$ s)-dir.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və III

D) II və III

E) I, II və III

(Türkiyə 2009)

Məsələ 21Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün mexanizm təklif edilmişdir:

$$\mathrm{CHCl_3(g)+Cl_2(g)\rightarrow CCl_4(g)+HCl(g)}$$

1-ci mərhələ — sürətli tarazlıq:

$$\mathrm{Cl_2(g)\rightleftharpoons 2Cl(g)} \qquad k_1,\ k_{-1}$$

2-ci mərhələ — yavaş:

$$\mathrm{CHCl_3(g)+Cl(g)\rightarrow CCl_3(g)+HCl(g)} \qquad k_2$$

3-cü mərhələ — sürətli:

$$\mathrm{CCl_3(g)+Cl(g)\rightarrow CCl_4(g)} \qquad k_3$$

Reaksiyanın sürət ifadəsi aşağıdakılardan hansıdır?

A) $v=k_2[\mathrm{CHCl_3}][\mathrm{Cl_2}]$

B) $v=\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)[\mathrm{CHCl_3}][\mathrm{Cl}]$

C) $v=k_2k_3[\mathrm{CHCl_3}][\mathrm{Cl_2}]^{1/2}$

D) $v=k_2\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)^{1/2}[\mathrm{CHCl_3}][\mathrm{Cl_2}]^{1/2}$

E) $v=k_2k_3\left(\dfrac{k_1}{k_{-1}}\right)[\mathrm{Cl_2}]^{1/2}$

(Türkiyə 2010)

Məsələ 22Orta

$$\mathrm{2A(g)+3B(g)\rightarrow D(g)}$$

reaksiyasının sürət ifadəsi

$$v=k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]^2$$

şəklindədir. Buna əsasən aşağıdakı mülahizələrdən hansı doğrudur?

I. Reaksiya bir neçə mərhələdən ibarət mexanizmə malikdir.

II. Mexanizmdəki yavaş mərhələ $\mathrm{A(g)+2B(g)\rightarrow}$ məhsul şəklində ola bilər.

III. Reaksiyanın ümumi tərtibi 3-dür.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I və II

E) I, II və III

(Türkiyə 2010)

Məsələ 23Orta

$\mathrm{N_2O_5}$-in parçalanması

$$\mathrm{2N_2O_5\rightarrow 4NO_2+O_2}$$

birinci tərtibli reaksiyadır. Müəyyən temperaturda 14,5 saatdan sonra $\mathrm{N_2O_5}$-in 91,46%-i parçalanır. Reaksiyanın yarımömür müddətini ($t_{1/2}$) saat ilə hesablayın.

A) 9,4

B) 8,1

C) 0,37

D) 113

E) 4,1

(Türkiyə 2010)

Məsələ 24Orta

Ammonium ionu nitrit ionu ilə aşağıdakı tənliyə əsasən reaksiyaya girir.

$$\mathrm{NH_4^+(aq)+NO_2^-(aq)\rightarrow N_2(g)+2H_2O(l)}$$

Müxtəlif başlanğıc qatılıqları üçün ölçülmüş başlanğıc reaksiya sürətləri cədvəldə verilmişdir.

Təcrübə	$[\mathrm{NH_4^+}]$ (M)	$[\mathrm{NO_2^-}]$ (M)	Başlanğıc sürət (M/saat)
1	0,010	0,020	0,020
2	0,015	0,020	0,030
3	0,010	0,010	0,005

50,0 mL 0,020 M $\mathrm{NH_4^+}$ və 50,0 mL 0,060 M $\mathrm{NO_2^-}$ qarışdırılarsa, reaksiyanın başlanğıc sürəti M/saat ilə neçə olar?

A) 0,015

B) 0,025

C) 0,045

D) 0,035

E) 0,010

(Türkiyə 2012)

Məsələ 25Orta

Aşağıdakı ifadələrdən hansı YANLIŞDIR?

A) Endotermik reaksiyanın tarazlıq sabiti temperatur artdıqca artır.

B) Katalizator reaksiyanın aktivləşmə enerjisini azaldır.

C) Birinci tərtibli reaksiyalarda yarımömür müddəti yalnız sürət sabitindən asılıdır.

D) Maddənin buxarlanması zamanı onun entropiyası artır.

E) $\mathrm{O_2}$ qazının suda həllolma qabiliyyəti temperatur artdıqca artır.

(Türkiyə 2012)

Məsələ 26Orta

Temperatur 300 K-dən 320 K-ə qaldırıldıqda reaksiyanın sürəti 1000 dəfə artır. Reaksiyanın aktivləşmə enerjisinin ($E_a$) və Arrhenius sabitinin temperaturdan asılı olmadığı qəbul edilərsə, $E_a$ neçə kJ/mol-dur?

A) 276

B) 15

C) 0,667

D) 0,266

E) 0,017

(Türkiyə 2013)

Məsələ 27Orta

Aşağıdakı reaksiyanın iki mərhələli mexanizmi vardır.

$$\mathrm{A+2B\rightarrow E+2D}$$

1-ci mərhələ:

$$\mathrm{A+B\rightleftharpoons C+2D} \qquad k_1,\ k_{-1}$$

2-ci mərhələ:

$$\mathrm{C+B\rightarrow E} \qquad k_2$$

Mexanizmdə $k_2\ll k_1$ və $k_2\ll k_{-1}$ olduğu məlumdur. Buna əsasən reaksiyanın sürət tənliyi hansıdır?

A) $v=k_2[\mathrm{C}][\mathrm{B}]$

B) $v=k_1[\mathrm{A}][\mathrm{B}]$

C) $v=k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]^2$

D) $v=\dfrac{k_1k_2[\mathrm{A}][\mathrm{B}]^2}{k_{-1}[\mathrm{D}]^2}$

E) $v=\dfrac{k_1[\mathrm{A}][\mathrm{B}]}{k_{-1}[\mathrm{C}][\mathrm{D}]^2}$

(Türkiyə 2013)

Məsələ 28Orta

Katalizatorlar haqqında aşağıdakı ifadələrdən hansı yanlışdır?

A) Reaksiyanın daha aşağı aktivləşmə enerjili yolla getməsini təmin edir.

B) Reaksiya mexanizmində iştirak edir, lakin reaksiya sonunda sərf olunmadan bərpa olunur.

C) Uyğun katalizator yavaş reaksiyanın sürətini artırır.

D) Termodinamik baxımdan baş verməyən reaksiyanın kinetik baxımdan baş verməsini təmin edir.

E) Homogen və heterogen olmaqla iki əsas növü vardır.

(Türkiyə 2014)

Məsələ 29Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün sürət ölçmələri verilmişdir.

$$\mathrm{NH_4^+(aq)+NO_2^-(aq)\rightarrow N_2(g)+2H_2O(l)}$$

Təcrübə	$[\mathrm{NH_4^+}]$	$[\mathrm{NO_2^-}]$	Sürət
1	0,010 M	0,020 M	0,020 M/s
2	0,015 M	0,020 M	0,030 M/s
3	0,010 M	0,010 M	0,005 M/s

Bu reaksiya üçün sürət tənliyi aşağıdakılardan hansıdır?

A) $v=k[\mathrm{NH_4^+}][\mathrm{NO_2^-}]$

B) $v=k[\mathrm{NH_4^+}]^2[\mathrm{NO_2^-}]^2$

C) $v=k[\mathrm{NH_4^+}]^2[\mathrm{NO_2^-}]$

D) $v=k[\mathrm{NH_4^+}][\mathrm{NO_2^-}]^2$

E) Heç biri

(Türkiyə 2014)

Məsələ 30Orta

$$\mathrm{A_2(g)+B_2(g)\rightarrow 2AB(g)}$$

reaksiyası eyni temperaturda iki fərqli qabda aparılır. Birinci qab hərəkətli porşenli, ikinci qab isə sabit həcmli qabdır. Reaksiyada iştirak edən qazlar Van der Waals hal tənliyinə uyur.

Sistemlərdə aşağıdakı dəyişikliklər edilir:

• Birinci qab eyni temperaturda xarici təzyiqin daha yüksək olduğu mühitə aparılır.
• İkinci qaba eyni temperaturda müəyyən miqdarda inert qaz əlavə edilir.

Buna əsasən:

I. Birinci qabda reaksiya sürəti artır.

II. İkinci qabda reaksiya sürəti dəyişmir.

III. Birinci qabda vahid zamanda baş verən toqquşmaların sayı artır.

ifadələrindən hansıları doğrudur?

A) Yalnız I

B) I və II

C) I və III

D) II və III

E) I, II və III

(Türkiyə 2016)

Məsələ 31Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün sabit temperaturda təcrübə nəticələri verilmişdir.

$$\mathrm{2X(g)+3Y(g)+Z(g)\rightarrow 2T(g)+V(g)}$$

Təcrübə	[X] (mol/L)	[Y] (mol/L)	[Z] (mol/L)	Sürət (mol/(L s))
1	0,1	0,1	0,2	0,01
2	0,2	0,1	0,2	0,01
3	0,4	0,2	0,4	0,08
4	0,3	0,4	0,4	0,16

Buna əsasən reaksiyanın sürət ifadəsi aşağıdakılardan hansıdır?

A) $v=k[\mathrm{X}][\mathrm{Y}][\mathrm{Z}]$

B) $v=k[\mathrm{X}][\mathrm{Y}]^2$

C) $v=k[\mathrm{X}]^2[\mathrm{Y}]$

D) $v=k[\mathrm{Y}]^2[\mathrm{Z}]$

E) $v=k[\mathrm{Y}][\mathrm{Z}]^2$

(Türkiyə 2016)

Məsələ 32Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün:

$$\mathrm{Zn(s)+2HCl(aq)\rightarrow FeCl_2(aq)+H_2(g)}$$

I. Mühitə su əlavə etmək

II. Temperaturu artırmaq

III. Sink metalını toz halına gətirmək

əməliyyatları aparıldıqda $\mathrm{H_2(g)}$-nin əmələgəlmə sürəti necə dəyişər?

Qeyd: məhsul mənbədə $\mathrm{FeCl_2}$ kimi verilmişdir.

	I	II	III
A)	Artar	Artar	Azalar
B)	Azalar	Azalar	Azalar
C)	Azalar	Artar	Azalar
D)	Azalar	Artar	Artar
E)	Artar	Artar	Artar

(Türkiyə 2016)

Məsələ 33Orta

$$\mathrm{2H_2(g)+2NO(g)\rightarrow N_2(g)+2H_2O(g)}$$

reaksiyasının mexanizmi aşağıdakı kimidir.

1-ci mərhələ — yavaş:

$$\mathrm{H_2(g)+2NO(g)\rightarrow N_2(g)+H_2O_2(g)}$$

2-ci mərhələ — sürətli:

$$\mathrm{H_2O_2(g)+H_2(g)\rightarrow 2H_2O(g)}$$

Buna əsasən:

I. Reaksiya sürətini təzyiq ölçməklə izləmək olar.

II. $\mathrm{H_2}$ qatılığı 2 dəfə artırıldıqda reaksiya sürəti də 2 dəfə artır.

III. Reaksiyanın ümumi tərtibi 3-dür.

ifadələrindən hansıları doğrudur?

A) Yalnız I

B) I və II

C) I və III

D) II və III

E) I, II və III

(Türkiyə 2018)

Məsələ 34Orta

Reaksiya aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir.

1-ci mərhələ — sürətli:

$$\mathrm{NO(g)+Cl_2(g)\rightleftharpoons NOCl_2(g)}$$

2-ci mərhələ — yavaş:

$$\mathrm{NOCl_2(g)+NO(g)\rightarrow 2NOCl(g)}$$

Buna əsasən:

I. Ümumi reaksiya

$$\mathrm{2NO(g)+Cl_2(g)\rightarrow 2NOCl(g)}$$

şəklindədir.

II. Reaksiya sürəti $v=k[\mathrm{NO}][\mathrm{Cl_2}]$-dir.

III. Sürətli mərhələnin aktivləşmə enerjisi yavaş mərhələninkindən daha yüksəkdir.

IV. $\mathrm{NOCl_2}$ aralıq məhsuldur.

Bu mülahizələrdən hansıları doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I, II, III və IV

D) II və III

E) I və IV

(Türkiyə 2019)

Məsələ 35Orta

$\mathrm{A\rightarrow B}$ şəklində ikinci tərtibli gedən reaksiya üçün qatılıqdan asılı inteqral sürət ifadəsi

$$\frac{1}{[A]}-\frac{1}{[A_0]}=kt$$

şəklində verilmişdir. Burada $[A_0]$ başlanğıcdakı A qatılığını, $[A]$ isə istənilən $t$ anında reaksiya mühitində olan A qatılığını göstərir.

Buna əsasən belə reaksiyanın yarımömür müddəti ($t_{1/2}$) hansı ifadə ilə verilir?

A) $t_{1/2}=\dfrac{\ln 2}{k}$

B) $t_{1/2}=\left(\dfrac{1}{[A]}-\dfrac{1}{[A_0]}\right)\dfrac{1}{2k}$

C) $t_{1/2}=\dfrac{[A_0]}{2k}$

D) $t_{1/2}=\dfrac{2[A_0]}{k}$

E) $t_{1/2}=\dfrac{1}{k[A_0]}$

(Türkiyə 2019)

Məsələ 36Orta

$\mathrm{NO_2}$ və CO arasında NO və $\mathrm{CO_2}$ əmələ gətirən reaksiyanın iki mərhələdə baş verdiyi düşünülür. Reaksiya üçün təcrübi sürət ifadəsi

$$v=k[\mathrm{NO_2}]^2$$

şəklində müəyyən edilmişdir.

1-ci mərhələ:

$$\mathrm{NO_2+NO_2\rightarrow NO+NO_3} \qquad k_1$$

2-ci mərhələ:

$$\mathrm{NO_3+CO\rightarrow NO_2+CO_2} \qquad k_2$$

Buna əsasən:

I. Ümumi reaksiya $\mathrm{NO_2+CO\rightarrow NO+CO_2}$ şəklindədir.

II. $\mathrm{NO_3}$ aralıq məhsuldur.

III. $k_2\gg k_1$-dir.

IV. Ən yavaş mərhələ birinci mərhələdir.

V. $k\neq k_1$-dir.

Yuxarıdakı ifadələrdən hansı YANLIŞDIR?

A) I

B) II

C) III

D) IV

E) V

(Türkiyə 2020)

Məsələ 37Orta

$\mathrm{SO_2Cl_2}$-nin parçalanma kinetikasının birinci tərtibli olduğu məlumdur. Müəyyən temperaturda $\mathrm{SO_2Cl_2}$-nin yarımömür müddəti 4 dəqiqədir. Eyni temperaturda $\mathrm{SO_2Cl_2}$-nin 90%-nin parçalanması üçün tələb olunan müddət hansı variantda düzgün verilmişdir?

İpucu: Birinci tərtibli reaksiyalar üçün inteqral sürət ifadəsi

$$\ln\frac{[A_0]}{[A]}=kt$$

şəklindədir. Burada $[A_0]$ başlanğıc qatılığı, $[A]$ isə istənilən $t$ anındakı qatılığı göstərir.

A) 6,6 dəqiqə

B) 7,2 dəqiqə

C) 10,5 dəqiqə

D) 12,0 dəqiqə

E) 13,3 dəqiqə

(Türkiyə 2021)

Məsələ 38Orta

Sürət sabitinin temperaturla əlaqəsi Arrhenius tənliyi ilə verilir:

$$k=Ae^{-E_a/(RT)}$$

Fərqli $T$ temperaturlarında sürət sabitləri $k$ ölçülür və $\ln k$ qiyməti $1/T$-yə qarşı qrafikə keçirilir. Alınan düz xəttin $x$ oxunu kəsdiyi nöqtənin qiyməti hansı variantda düzgün verilmişdir?

A) $-\dfrac{E_a}{R}$

B) $\ln A$

C) $\dfrac{R\ln A}{E_a}$

D) $-\dfrac{R}{E_a}$

E) $\dfrac{E_a\ln A}{R}$

(Türkiyə 2021)

Məsələ 39Orta

Reaksiyanın bir mərhələli olduğu qəbul edilərsə,

$$\mathrm{\frac{1}{2}N_2+\frac{3}{2}H_2\rightarrow NH_3}$$

reaksiyasının sürət ifadəsi hansı variantda düzgün verilmişdir?

A) $v=k[\mathrm{N_2}]^{1/2}[\mathrm{H_2}]^{3/2}$

B) $v=k[\mathrm{N_2}][\mathrm{H_2}]$

C) $v=\dfrac{k[\mathrm{N_2}]^{1/2}[\mathrm{H_2}]^{3/2}}{[\mathrm{NH_3}]}$

D) $v=[\mathrm{N_2}]^{1/2}[\mathrm{H_2}]^{3/2}$

E) $v=kt[\mathrm{N_2}]^{1/2}$

(Türkiyə 2022)

Məsələ 40Orta

Arsin qazı aşağıdakı reaksiya ilə parçalanır:

$$\mathrm{2AsH_3(g)\rightleftharpoons 2As(g)+3H_2(g)}$$

Reaksiyanın sürət sabiti $2{,}66\times10^{-5}$ s$^{-1}$-dir. Buna əsasən 3 mol arsin qazının parçalanması zamanı 1 saatdan sonra əmələ gələn hidrogen qazının 0 $^\circ\mathrm{C}$ temperaturda və 1 atm təzyiqdə həcmi neçə litr olar?

A) 31,07

B) 20,71

C) 13,81

D) 9,20

E) 6,14

(Türkiyə 2022)

Məsələ 41Orta

100 $^\circ\mathrm{C}$ temperaturdakı sürəti 0 $^\circ\mathrm{C}$ temperaturdakı sürətindən 48 dəfə böyük olan reaksiyanın aktivləşmə enerjisi ($E_a$) hansı variantda düzgün verilmişdir?

A) 7840,2 cal/mol

B) 32805,0 cal/mol

C) 323,55 cal/mol

D) 3945,8 cal/mol

E) 3218,5 cal/mol

(Türkiyə 2023)

Məsələ 42Orta

Aşağıda verilmiş ozon qazının oksigen qazına parçalanma reaksiyasının kinetikasının ikinci tərtibli olduğu məlumdur.

$$\mathrm{2O_3(g)\rightarrow 3O_2(g)}$$

Bu reaksiyanın müəyyən temperaturda sürət sabiti 0,84 M$^{-1}$ s$^{-1}$-dir. Başlanğıc qatılığı $1{,}984\times10^{-2}$ M olan saf ozon üçün eyni temperaturda yarımömür müddəti neçə saniyədir?

A) 20

B) 40

C) 60

D) 80

E) 90

(Türkiyə 2024)

Məsələ 43Orta

Aşağıdakı təcrübi məlumatlar verilmişdir.

Təcrübə	Başlanğıc [X] (M)	Başlanğıc [Y] (M)	Z-nin əmələgəlmə sürəti (M/s)
1	0,5	0,5	0,3125
2	0,8	0,5	1,28
3	0,25	0,4	0,025

Cədvəldəki qiymətlərə əsasən

$$\mathrm{4X(g)+3Y(g)\rightleftharpoons 2Z(g)}$$

reaksiyasının sürət sabiti $k$ hansı variantda düzgün verilmişdir?

A) 5

B) 10

C) 15

D) 25

E) 30

(Türkiyə 2025)

Məsələ 44Orta

İkinci tərtibli parçalanma kinetikasına malik maddənin başlanğıc qatılığı 0,40 M olduqda yarımömür müddəti ($t_{1/2}$) 30 dəqiqədir. Eyni temperaturda bu maddənin qatılığının 0,40 M-dən 0,05 M-ə düşməsi üçün ümumilikdə neçə saat keçməlidir?

A) 1,5

B) 2,0

C) 3,0

D) 3,5

E) 4,0

(Türkiyə 2026)

Məsələ 45–121 · ABŞ Kimya Olimpiadası

Məsələ 45Orta

Məhlulda müəyyən bir birləşmənin parçalanma reaksiyası birinci tərtiblidir.

Birləşmənin qatılığı iki dəfə artırıldıqda reaksiyanın yarımömür müddəti necə dəyişir?

A) İki dəfə artır.

B) İlkin qiymətin $\frac{1}{2}$-nə qədər azalır.

C) İlkin qiymətin $\frac{1}{4}$-nə qədər azalır.

D) Dəyişməz qalır.

(ABŞ 2010)

Məsələ 46Orta

Aşağıdakı reaksiyanı nəzərdən keçirin:

$$\mathrm{2ICl(g)+H_2(g)\rightarrow 2HCl(g)+I_2(g)}$$

Müəyyən temperaturda sürət sabitinin $1{,}63\times10^{-6}$ L·mol$^{-1}$·s$^{-1}$ olduğu müəyyən edilmişdir.

Reaksiyanın ümumi tərtibi neçədir?

A) Sıfırıncı

B) Birinci

C) İkinci

D) Üçüncü

(ABŞ 2010)

Məsələ 47Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{N_2O_4(g)\rightarrow 2NO_2(g)}$$

$\mathrm{N_2O_4(g)}$ maddəsinin mol sayı belə dəyişir:

Vaxt, dəq	0	5	10
$\mathrm{N_2O_4(g)}$ mol sayı	0,200	0,170	0,140

$t=0$ zamanı $\mathrm{NO_2(g)}$ mol sayının 0 olduğunu qəbul edin.

$t=10$ dəqiqədə $\mathrm{NO_2(g)}$ mol sayı neçədir?

A) 0,280

B) 0,120

C) 0,110

D) 0,060

(ABŞ 2010)

Məsələ 48Orta

Bir birləşmə $0{,}00854$ s$^{-1}$ birinci tərtibli sürət sabiti ilə parçalanır.

İlkin qatılıq 1,2 M olduqda 5,0 dəqiqədən sonra qatılığı hesablayın.

A) 0,010 M

B) 0,093 M

C) 0,92 M

D) 1,1 M

(ABŞ 2010)

Məsələ 49Orta

Yer atmosferində ozon aşağıdakı tənliyə əsasən parçalanır:

$$\mathrm{2O_3(g)\rightarrow 3O_2(g)}$$

Bu reaksiyanın aşağıdakı iki mərhələli mexanizmlə getdiyi düşünülür:

1. $\mathrm{O_3(g)\rightleftharpoons O_2(g)+O(g)}$ — sürətli, dönən

2. $\mathrm{O_3(g)+O(g)\rightarrow 2O_2(g)}$ — yavaş

Hansı sürət qanunu bu mexanizmə uyğundur?

A) $-\dfrac{\Delta[\mathrm{O_3}]}{\Delta t}=k[\mathrm{O_3}]$

B) $-\dfrac{\Delta[\mathrm{O_3}]}{\Delta t}=k[\mathrm{O_3}]^2$

C) $-\dfrac{\Delta[\mathrm{O_3}]}{\Delta t}=\dfrac{k[\mathrm{O_3}]^2}{[\mathrm{O_2}]}$

D) $-\dfrac{\Delta[\mathrm{O_3}]}{\Delta t}=\dfrac{k[\mathrm{O_3}]^2}{[\mathrm{O_2}]^3}$

(ABŞ 2010)

Məsələ 50Orta

Sərt qabda ümumi təzyiqi 10,0 atm olan bərabər mol miqdarda $\mathrm{N_2}$ və $\mathrm{H_2}$ qazları vardır.

Qazlar aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{N_2(g)+3H_2(g)\rightleftharpoons 2NH_3(g)}$$

Qazın ümumi təzyiqi 0,20 atm·s$^{-1}$ sürətlə azalırsa, qabda $\mathrm{N_2}$-nin parsial təzyiqinin dəyişmə sürəti nə qədərdir?

A) 0,40 atm·s$^{-1}$ sürətlə azalır.

B) 0,30 atm·s$^{-1}$ sürətlə azalır.

C) 0,20 atm·s$^{-1}$ sürətlə azalır.

D) 0,10 atm·s$^{-1}$ sürətlə azalır.

(ABŞ 2011)

Məsələ 51Orta

Bir reaksiya üçün sürət qanunu belədir:

Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]$

Aşağıdakı məlumat dəstlərindən hansı bu nəticəyə uyğundur?

	[A], mol/L	[B], mol/L	Sürət, mol/(L·s)
Verilmiş	0,010	0,010	$1{,}2\times10^{-4}$
A	0,010	0,020	$2{,}4\times10^{-4}$
B	0,020	0,010	$6{,}0\times10^{-4}$
C	0,020	0,020	$4{,}8\times10^{-4}$
D	0,010	0,020	$4{,}8\times10^{-4}$

A) A

B) B

C) C

D) D

(ABŞ 2011)

Məsələ 52Orta

Aşağıdakı reaksiyanı nəzərdən keçirin:

$$\mathrm{2NO(g)+Cl_2(g)\rightarrow 2NOCl}$$

NO və $\mathrm{Cl_2}$ molekulları arasında uğurlu reaksiya üçün aşağıdakılardan hansı və ya hansıları tələb olunur?

I. Düzgün orientasiya

II. NO/$\mathrm{Cl_2}$ nisbətinin 2:1 olması

III. Kifayət qədər toqquşma enerjisi

A) Yalnız II

B) I və III

C) II və III

D) I, II və III

(ABŞ 2011)

Məsələ 53Orta

Saxaroza, $\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}}$, turşu katalizatorunun iştirakı ilə suda həll olduqda aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}+H_2O\rightarrow 2C_6H_{12}O_6}$$

Sürət qanunu:

Sürət = $k[\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}}]$

Müəyyən qatılıqda turşu katalizatoru iştirakı ilə 3,00 q saxaroza 2,50 saat ərzində 2,70 q-a azalırsa, eyni şəraitdə bu reaksiyanın yarımömür müddəti nə qədərdir?

A) 12,5 saat

B) 16,4 saat

C) 23,7 saat

D) 37,9 saat

(ABŞ 2011)

Məsələ 54Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{H_2(g)+2ICl(g)\rightarrow 2HCl(g)+I_2(g)}$$

təklif edilən mexanizm belədir:

1. $\mathrm{H_2(g)+ICl(g)\rightarrow HICl(g)+H(g)}$ — yavaş

2. $\mathrm{H(g)+ICl(g)\rightarrow HCl(g)+I(g)}$ — sürətli

3. $\mathrm{HICl(g)\rightarrow HCl(g)+I(g)}$ — sürətli

4. $\mathrm{I(g)+I(g)\rightarrow I_2(g)}$ — sürətli

Bu reaksiyada aralıq məhsullar aşağıdakılardan hansılardır?

A) Yalnız HICl

B) Yalnız I

C) Yalnız HICl və H

D) HICl, H və I

(ABŞ 2011)

Məsələ 55Orta

Otaq temperaturuna yaxın şəraitdə aparılan reaksiyada temperatur 10 $^\circ$C artırıldıqda elementar reaksiyanın aşağıdakı xüsusiyyətlərindən hansı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir?

I. Lazım olan $E_a$ enerjisinə malik molekulların payı

II. Düzgün orientasiyaya malik molekulların payı

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2012)

Məsələ 56Orta

Hemoqlobin, Hb, karbonmonoksidlə aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{4Hb+3CO\rightarrow Hb_4(CO)_3}$$

20 $^\circ$C-də bu reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

Təcrübə	[Hb], M	[CO], M	Hb-nin ilkin yoxolma sürəti, M·s$^{-1}$
1	$1{,}50\times10^{-6}$	$1{,}00\times10^{-6}$	$9{,}20\times10^{-7}$
2	$3{,}00\times10^{-6}$	$1{,}00\times10^{-6}$	$1{,}84\times10^{-6}$
3	$3{,}00\times10^{-6}$	$3{,}00\times10^{-6}$	$5{,}52\times10^{-6}$

A) Sürət = $k[\mathrm{Hb}][\mathrm{CO}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{Hb}][\mathrm{CO}]^2$

C) Sürət = $k[\mathrm{Hb}]^2[\mathrm{CO}]$

D) Sürət = $k[\mathrm{Hb}][\mathrm{CO}]^3$

(ABŞ 2012)

Məsələ 57Orta

0,0200 saniyədə 36,5% tamamlanan birinci tərtibli reaksiyanın sürət sabiti nə qədərdir?

A) 50,4 s$^{-1}$

B) 27,7 s$^{-1}$

C) 22,7 s$^{-1}$

D) 9,86 s$^{-1}$

(ABŞ 2012)

Məsələ 58Orta

Hipotetik

$$\mathrm{2A+B\rightarrow C+D}$$

reaksiyası E ilə kataliz olunur və aşağıdakı mümkün mexanizmlə gedir:

1. $\mathrm{A+E\rightleftharpoons AE}$ — sürətli

2. $\mathrm{AE+A\rightarrow A_2+E}$ — yavaş

3. $\mathrm{A_2+B\rightarrow C+D}$ — sürətli

Hansı sürət qanunu bu mexanizmə ən yaxşı uyğundur?

A) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{E}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{E}]$

D) Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]$

(ABŞ 2012)

Məsələ 59Orta

Ammonyak oksigenlə aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{4NH_3(g)+5O_2(g)\rightarrow 4NO(g)+6H_2O(l)}$$

Azot monoksidinin qatılığının dəyişmə sürəti 1,10 M·dəq$^{-1}$ olarsa, oksigen qazının qatılığının dəyişmə sürəti nə qədərdir?

A) $-1{,}38$ M·dəq$^{-1}$

B) $-0{,}880$ M·dəq$^{-1}$

C) $-0{,}275$ M·dəq$^{-1}$

D) $-0{,}220$ M·dəq$^{-1}$

(ABŞ 2013)

Məsələ 60Orta

Birinci tərtibli reaksiyanın sürət sabiti $k=0{,}320$ dəq$^{-1}$-dir.

Reaktivin ilkin qatılığı 1,22 M olduqda qatılığın 0,150 M-a düşməsi üçün nə qədər vaxt lazımdır?

A) 0,671 dəq

B) 2,60 dəq

C) 6,55 dəq

D) 25,4 dəq

(ABŞ 2013)

Məsələ 61Orta

Yod monoxlorid hidrogenlə aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{2ICl(g)+H_2(g)\rightarrow I_2(g)+2HCl(g)}$$

Aşağıdakı sürət məlumatları əldə edilmişdir:

[ICl], M	[$\mathrm{H_2}$], M	İlkin sürət, M·s$^{-1}$
0,10	0,10	0,030
0,20	0,10	0,060
0,10	0,050	0,015

Reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{ICl}][\mathrm{H_2}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{ICl}]^2[\mathrm{H_2}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{ICl}][\mathrm{H_2}]^{1/2}$

D) Sürət = $k[\mathrm{ICl}]^2[\mathrm{H_2}]^{1/2}$

(ABŞ 2013)

Məsələ 62Orta

[A]-ya görə ikinci tərtibli reaksiya üçün hansı qrafik xəttidir?

A) [A] — vaxt

B) $\ln[\mathrm{A}]$ — vaxt

C) $[\mathrm{A}]^2$ — vaxt

D) $\dfrac{1}{[\mathrm{A}]}$ — vaxt

(ABŞ 2013)

Məsələ 63Orta

Azot dioksidin karbonmonoksidlə reaksiyası:

$$\mathrm{NO_2(g)+CO(g)\rightarrow CO_2(g)+NO(g)}$$

üçün aşağıdakı mexanizm təklif edilmişdir:

1. $\mathrm{NO_2(g)+NO_2(g)\rightarrow NO_3(g)+NO(g)}$ — yavaş

2. $\mathrm{NO_3(g)+CO(g)\rightarrow NO_2(g)+CO_2(g)}$ — sürətli

Bu mexanizmə uyğun sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}][\mathrm{CO}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]^2$

D) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]^2[\mathrm{CO}]$

(ABŞ 2013)

Məsələ 64Orta

Bir reaksiyanın 45 $^\circ$C-də sürət sabiti $8{,}54\times10^{-4}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$ və aktivləşmə enerjisi $E_a=90{,}8$ kJ-dir.

25 $^\circ$C-də $k$-nın qiyməti nə qədərdir?

A) $4{,}46\times10^{-5}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$

B) $8{,}54\times10^{-5}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$

C) $8{,}52\times10^{-4}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$

D) $8{,}54\times10^{-3}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$

(ABŞ 2013)

Məsələ 65Orta

Aşağıdakı reaksiyanın kinetikası ilkin sürətlər üsulu ilə tədqiq edilmişdir:

$$\mathrm{2A+2B\rightarrow C}$$

Təcrübə	$[\mathrm{A}]_0$, mol/L	$[\mathrm{B}]_0$, mol/L	C-nin ilkin əmələgəlmə sürəti, mol/(L·s)
1	0,060	0,040	$3{,}6\times10^{-4}$
2	0,060	0,080	$7{,}2\times10^{-4}$
3	0,030	0,12	$5{,}4\times10^{-4}$

Reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]^2$

D) Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]^2$

(ABŞ 2014)

Məsələ 66Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{2NO_2(g)\rightarrow 2NO(g)+O_2(g)}$$

hansı qrafikin düz xətt verməsi reaksiyanın ikinci tərtibli olduğunu göstərir?

A) $[\mathrm{NO_2}]$ — vaxt

B) $[\mathrm{NO_2}]^2$ — vaxt

C) $\dfrac{1}{[\mathrm{NO_2}]}$ — vaxt

D) $\dfrac{1}{[\mathrm{NO_2}]^2}$ — vaxt

(ABŞ 2014)

Məsələ 67Orta

Sıfırıncı tərtibli reaksiyanın sürət sabitinin vahidləri hansıdır?

A) vaxt

B) vaxt$^{-1}$

C) M·vaxt

D) M·vaxt$^{-1}$

(ABŞ 2014)

Məsələ 68Orta

Birinci tərtibli reaksiyanın yarımömür müddəti 1,5 saatdır.

Reaktivin 94%-nin məhsula çevrilməsi üçün nə qədər vaxt lazımdır?

A) 0,13 saat

B) 6,1 saat

C) 2,3 saat

D) 36 saat

(ABŞ 2014)

Məsələ 69Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{2A+B\rightarrow C+D}$$

sürət qanunu belədir:

Sürət = $k[\mathrm{B}]$

Aşağıdakı mexanizmlərdən hansı bu məlumata uyğundur?

A)

1. $\mathrm{A+B\rightarrow M}$ — yavaş

2. $\mathrm{A+M\rightarrow C+D}$ — sürətli

B)

1. $\mathrm{A+A\rightarrow M}$ — sürətli

2. $\mathrm{B+M\rightarrow C+D}$ — yavaş

C)

1. $\mathrm{B\rightarrow M}$ — yavaş

2. $\mathrm{M+A\rightarrow N}$ — sürətli

3. $\mathrm{N+A\rightarrow C+D}$ — sürətli

D)

1. $\mathrm{B\rightarrow M}$ — sürətli

2. $\mathrm{M+A\rightarrow N}$ — yavaş

3. $\mathrm{N+A\rightarrow C+D}$ — sürətli

(ABŞ 2014)

Məsələ 70Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{2H_2(g)+2NO(g)\rightarrow N_2(g)+2H_2O(g)}$$

sürət qanunu belədir:

Sürət = $k[\mathrm{H_2}][\mathrm{NO}]^2$

Müəyyən temperaturda $\mathrm{H_2}$ qatılığı iki dəfə artırılır və NO qatılığı iki dəfə azaldılırsa, reaksiya sürəti necə dəyişir?

A) Reaksiya sürəti iki dəfə azalır.

B) Reaksiya sürəti dəyişmir.

C) Reaksiya sürəti iki dəfə artır.

D) Reaksiya sürəti səkkiz dəfə artır.

(ABŞ 2015)

Məsələ 71Orta

X maddəsi ikinci tərtibli reaksiya ilə parçalanır.

İlkin olaraq 1,00 M X olan məhlulda qatılığın 0,50 M-a düşməsi üçün 0,50 saat tələb olunur.

X qatılığının 1,00 M-dan 0,25 M-a düşməsi üçün nə qədər vaxt lazımdır?

A) 0,50 saat

B) 1,0 saat

C) 1,5 saat

D) 2,0 saat

(ABŞ 2015)

Məsələ 72Orta

Aşağıdakı reaksiyanın

$$\mathrm{H_2O_2(aq)+3I^-(aq)+2H^+(aq)\rightarrow I_3^-(aq)+2H_2O(l)}$$

sürət qanunu belədir:

Sürət = $k[\mathrm{H_2O_2}][\mathrm{I^-}]$

Reaksiyanın $\mathrm{H^+}$-a görə tərtibi və ümumi tərtibi neçədir?

A) $\mathrm{H^+}$-a görə sıfırıncı, ümumilikdə ikinci tərtib

B) $\mathrm{H^+}$-a görə birinci, ümumilikdə ikinci tərtib

C) $\mathrm{H^+}$-a görə birinci, ümumilikdə üçüncü tərtib

D) $\mathrm{H^+}$-a görə ikinci, ümumilikdə altıncı tərtib

(ABŞ 2015)

Məsələ 73Orta

Temperatur artdıqca reaksiya sürətlərinin artmasının səbəbləri aşağıdakılardan hansılardır?

I. Daha yüksək temperaturda molekullar arasında toqquşmalar daha tez-tez baş verir.

II. Daha yüksək temperaturda toqquşmaların daha böyük hissəsi $E_a$-nı aşmaq üçün kifayət qədər enerjiyə malik olur.

III. Daha yüksək temperaturda reaktivlərin qatılıqları daha yüksək olur.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) I, II və III

(ABŞ 2015)

Məsələ 74Orta

Katalizatorun əlavə olunmasının dönən reaksiyanın düz və əks istiqamətlərindəki sürətə təsiri nədir?

A) Hər iki istiqamətdə sürətə təsir etmir.

B) Hər iki sürət eyni əmsalla artır.

C) Düz istiqamətdəki sürət əks istiqamətdəki sürətdən daha böyük əmsalla artır.

D) Əks istiqamətdəki sürət düz istiqamətdəki sürətdən daha böyük əmsalla artır.

(ABŞ 2015)

Məsələ 75Orta

Stratosferdə ozonun parçalanması üçün aşağıdakı mexanizm təklif olunur:

$$\mathrm{O_3+Cl^\bullet\rightarrow ClO^\bullet+O_2}$$ $$\mathrm{ClO^\bullet+O_3\rightarrow Cl^\bullet+2O_2}$$

Bu mexanizm haqqında hansı ifadə doğrudur?

A) $\mathrm{Cl^\bullet}$ katalizatordur.

B) $\mathrm{O_2}$ aralıq məhsuldur.

C) $\mathrm{Cl^\bullet}$ və $\mathrm{ClO^\bullet}$ bərabər miqdarda mövcuddur.

D) Əmələ gələn $\mathrm{O_2}$ mol sayı sərf olunan $\mathrm{O_3}$ mol sayına bərabərdir.

(ABŞ 2015)

Məsələ 76Orta

Tsiklopropan dönməz, birinci tərtibli reaksiya ilə propenə izomerləşir.

700 K-də reaksiya qabına parsial təzyiqi 22,0 mm Hg olan tsiklopropan nümunəsi daxil edilir. 1,0 dəqiqədən sonra məhsul olan propenin parsial təzyiqinin 17,5 mm Hg olduğu müəyyən edilir.

Bu temperaturda izomerləşmənin sürət sabiti nə qədərdir?

A) $3{,}8\times10^{-3}$ s$^{-1}$

B) $2{,}6\times10^{-2}$ s$^{-1}$

C) 0,23 s$^{-1}$

D) 1,6 s$^{-1}$

(ABŞ 2016)

Məsələ 77Orta

Reaksiyaların toqquşma nəzəriyyəsi haqqında hansı ifadələr doğrudur?

I. Toqquşmanın reaksiyaya səbəb olması üçün molekullar düzgün fəza orientasiyasına malik olmalıdır.

II. Yalnız müəyyən həddən daha yüksək enerjiyə malik toqquşmalar reaksiyaya səbəb olur.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2016)

Məsələ 78Orta

Azot monoksidi yüksək temperaturda oksigen və azotun iştirakı ilə əmələ gəlir.

Onun əmələ gəlməsi üçün aşağıdakı mexanizm təklif olunur:

1. $\mathrm{O_2(g)\rightleftharpoons 2O(g)}$ — sürətli, əlverişsiz

2. $\mathrm{N_2(g)+O(g)\rightarrow NO(g)+N(g)}$ — yavaş

3. $\mathrm{N(g)+O(g)\rightarrow NO(g)}$ — çox sürətli

Bu mexanizmin proqnozlaşdırdığı sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{O_2}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{N_2}][\mathrm{O_2}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{N_2}][\mathrm{O_2}]^{1/2}$

D) Sürət = $k[\mathrm{N_2}][\mathrm{O_2}]^2$

(ABŞ 2016)

Məsələ 79Orta

400,0 K-də reaksiyanın sürət sabiti $3{,}2\times10^{-2}$ s$^{-1}$-dir.

Reaksiyanın aktivləşmə enerjisi 41,0 kJ·mol$^{-1}$-dir.

410,0 K-də sürət sabiti nə qədərdir?

A) $2{,}4\times10^{-2}$ s$^{-1}$

B) $3{,}2\times10^{-2}$ s$^{-1}$

C) $4{,}3\times10^{-2}$ s$^{-1}$

D) $3{,}9\times10^{-1}$ s$^{-1}$

(ABŞ 2016)

Məsələ 80Orta

A və B maddələri arasındakı reaksiyada tədqiq edilən bütün qatılıqlarda sürətin A-nın qatılığına mütənasib olduğu müəyyən edilir.

B-nin aşağı qatılıqlarında sürət [B]-yə mütənasibdir, lakin B-nin yüksək qatılıqlarında sürət sabit qiymətə yaxınlaşır.

Sürətin [B]-dən belə asılı olmasının məntiqli izahı hansıdır?

A) B sürəti müəyyən edən mərhələdən əvvəl A-ya bağlanır.

B) Reaksiya B-yə görə $-1$ tərtiblidir.

C) Reaksiyada A:B stoxiometrik nisbəti 1:2-dir.

D) Reaksiya məhsullarından biri tərəfindən kataliz olunur.

(ABŞ 2016)

Məsələ 81Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün

$$\mathrm{A+B\rightarrow products}$$

sürət qanunu:

Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]$

Hansı dəyişiklik reaksiya sürətinin ən çox azalmasına səbəb olar?

A) [A]-nın 2 dəfə azaldılması

B) [B]-nin 2 dəfə azaldılması

C) Həm [A], həm də [B]-nin 2 dəfə azaldılması

D) [B]-nin 4 dəfə azaldılması

(ABŞ 2017)

Məsələ 82Orta

Aktivləşmə enerjisi 65 kJ·mol$^{-1}$ olan reaksiyada temperatur 37 $^\circ$C-dən 22 $^\circ$C-yə azaldıldıqda sürət sabiti neçə faiz azalır?

A) 13%

B) 27%

C) 51%

D) 72%

(ABŞ 2017)

Məsələ 83Orta

Dönməz

$$\mathrm{A\rightarrow products}$$

reaksiyasında $\ln[\mathrm{A}]$-nın vaxta qarşı qrafiki xəttidir və onun meyli $-0{,}0175$ s$^{-1}$-dir.

Bu müşahidələrdən hansı nəticələr çıxarıla bilər?

I. Reaksiya A-ya görə birinci tərtiblidir.

II. Reaksiyanın sürət sabiti 0,0175 s$^{-1}$-dir.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2017)

Məsələ 84Orta

Hidrogen peroksid neytral məhlulda yodid iştirakı ilə su və molekulyar oksigenə disproporcionlaşır.

Mexanizm iki elementar mərhələdən ibarətdir:

1. $\mathrm{H_2O_2(aq)+I^-(aq)\rightarrow IO^-(aq)+H_2O(l)}$

2. $\mathrm{H_2O_2(aq)+IO^-(aq)\rightarrow I^-(aq)+O_2(g)+H_2O(l)}$

1-ci reaksiyanın sürət sabiti 2-ci reaksiyanın sürət sabitindən çox böyükdür.

Hansı ifadə doğrudur?

A) Reaksiya getdikcə məhlulda yodun əsas forması $\mathrm{IO^-}$ olur.

B) Reaksiyaya əlavə yodid əlavə etmək $\mathrm{O_2}$ əmələgəlmə sürətini artırmır.

C) Reaksiya $\mathrm{H_2O_2}$-yə görə sıfırıncı tərtiblidir.

D) Reaksiya daha yüksək $\mathrm{O_2}$ təzyiqlərində daha yavaş gedər.

(ABŞ 2017)

Məsələ 85Orta

Aşağıdakı reaksiyanın sürət sabiti $1{,}63\times10^{-6}$ M$^{-1}$·s$^{-1}$-dir.

$$\mathrm{2ICl(g)+H_2(g)\rightarrow 2HCl(g)+I_2(g)}$$

Reaksiyanın ümumi tərtibi neçədir?

A) 0

B) 1

C) 2

D) 3

(ABŞ 2018)

Məsələ 86Orta

Aşağıdakı reaksiyanın ilkin sürəti A və B-nin ilkin qatılıqlarından aşağıdakı kimi asılıdır:

$$\mathrm{A+B\rightarrow products}$$

[A], M	[B], M	İlkin sürət, M·s$^{-1}$
0,20	0,30	$2{,}1\times10^{-4}$
0,40	0,30	$4{,}2\times10^{-4}$
0,20	0,90	$1{,}9\times10^{-3}$

Reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{A}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]$

D) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}]^2$

(ABŞ 2018)

Məsələ 87Orta

Dönməz

$$\mathrm{A+B\rightarrow products}$$

reaksiyası A və B-nin ilkin qatılıqları bərabər olan şəraitdə tədqiq edilir.

Bu şəraitdə $\ln[\mathrm{A}]$-nın vaxta qarşı qrafiki xəttidir.

A-ya görə reaksiya tərtibi neçədir?

A) Sıfırıncı tərtib

B) Birinci tərtib

C) İkinci tərtib

D) Verilən məlumat əsasında A-ya görə tərtibi müəyyən etmək mümkün deyil.

(ABŞ 2018)

Məsələ 88Orta

Azot monoksidi hidrogenlə aşağıdakı reaksiyaya daxil olur:

$$\mathrm{2NO(g)+2H_2(g)\rightarrow N_2(g)+2H_2O(g)}$$

Bu reaksiya üçün mümkün mexanizm:

1. $\mathrm{2NO(g)\rightleftharpoons N_2O_2(g)}$ — sürətli, əlverişsiz

2. $\mathrm{N_2O_2(g)+H_2(g)\rightarrow N_2O(g)+H_2O(g)}$ — yavaş

3. $\mathrm{N_2O(g)+H_2(g)\rightarrow N_2(g)+H_2O(g)}$ — sürətli

Bu mexanizmdən hansı sürət qanunu alınır?

A) Sürət = $k[\mathrm{NO}][\mathrm{H_2}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{NO}]^2[\mathrm{H_2}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{NO}][\mathrm{H_2}]^2$

D) Sürət = $k[\mathrm{NO}]^2[\mathrm{H_2}]^2$

(ABŞ 2018)

Məsələ 89Orta

Aseton turş mühitdə bromlaşdırılır:

$$\mathrm{CH_3COCH_3(aq)+Br_2(aq)\rightarrow CH_3COCH_2Br(aq)+H^+(aq)+Br^-(aq)}$$

Aşağıdakı mexanizm verilmişdir:

1. $\mathrm{CH_3COCH_3(aq)+H^+(aq)\rightleftharpoons CH_3C(OH)CH_3^+(aq)}$ — sürətli, dönən

2. $\mathrm{CH_3C(OH)CH_3^+(aq)\rightarrow CH_3C(OH)=CH_2(aq)+H^+(aq)}$ — yavaş

3. $\mathrm{CH_3C(OH)=CH_2(aq)+Br_2(aq)\rightarrow CH_3C(OH)CH_2Br^+(aq)+Br^-(aq)}$ — sürətli

4. $\mathrm{CH_3C(OH)CH_2Br^+(aq)\rightarrow CH_3COCH_2Br(aq)+H^+(aq)}$ — sürətli

Bu mexanizmin nəzərdə tutduğu sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{CH_3COCH_3}][\mathrm{H^+}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{CH_3COCH_3}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{CH_3COCH_3}][\mathrm{Br_2}]$

D) Sürət = $\dfrac{k[\mathrm{CH_3COCH_3}][\mathrm{Br_2}]}{[\mathrm{H^+}]}$

(ABŞ 2019)

Məsələ 90Orta

Təxmini qaydaya görə temperatur hər 10 $^\circ$C artdıqda reaksiya sürəti təxminən iki dəfə artır.

25,0 $^\circ$C-dən 35,0 $^\circ$C-yə qədər temperatur artımında sürəti dəqiq iki dəfə artan reaksiyanın aktivləşmə enerjisi nə qədərdir?

A) 52,9 kJ·mol$^{-1}$

B) 153 kJ·mol$^{-1}$

C) 504 kJ·mol$^{-1}$

D) 523 kJ·mol$^{-1}$

(ABŞ 2019)

Məsələ 91Orta

650 K-də $\beta$-pinen izomerləşərək ya 4-izopropenil-1-metiltsikloheksen, ya da mirsen əmələ gətirir.

Birinci reaksiyanın sürət sabiti 0,22 s$^{-1}$, ikinci reaksiyanın sürət sabiti isə 0,13 s$^{-1}$-dir.

$\beta$-pinenin izomerləşməsinin ümumi sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $(0{,}029\ \mathrm{s^{-1}})$[$\beta$-pinen]

B) Sürət = $(0{,}082\ \mathrm{s^{-1}})$[$\beta$-pinen]

C) Sürət = $(0{,}17\ \mathrm{s^{-1}})$[$\beta$-pinen]

D) Sürət = $(0{,}35\ \mathrm{s^{-1}})$[$\beta$-pinen]

(ABŞ 2019)

Məsələ 92Orta

Aşağıdakı reaksiyada $\mathrm{ClF_3}$ qatılığının dəyişmə sürəti $\mathrm{F_2}$ qatılığının dəyişmə sürəti ilə necə əlaqəlidir?

$$\mathrm{Cl_2(g)+3F_2(g)\rightarrow 2ClF_3(g)}$$

A) $\dfrac{\Delta[\mathrm{ClF_3}]}{\Delta t}=\dfrac{3}{2}\dfrac{\Delta[\mathrm{F_2}]}{\Delta t}$

B) $\dfrac{\Delta[\mathrm{ClF_3}]}{\Delta t}=\dfrac{\Delta[\mathrm{F_2}]}{\Delta t}$

C) $\dfrac{\Delta[\mathrm{ClF_3}]}{\Delta t}=-\dfrac{2}{3}\dfrac{\Delta[\mathrm{F_2}]}{\Delta t}$

D) $\dfrac{\Delta[\mathrm{ClF_3}]}{\Delta t}=-\dfrac{3}{2}\dfrac{\Delta[\mathrm{F_2}]}{\Delta t}$

(ABŞ 2019)

Məsələ 93Orta

Metilyodid azid ionu ilə dönməz reaksiyaya girir:

$$\mathrm{CH_3I(aq)+N_3^-(aq)\rightarrow CH_3N_3(aq)+I^-(aq)}$$

Sürət qanunu:

Sürət = $k[\mathrm{CH_3I}][\mathrm{N_3^-}]$

Reaksiya $\mathrm{CH_3I}$-nin 0,01 M ilkin qatılığı ilə aparılır.

Hansı ifadə doğrudur?

A) $[\mathrm{N_3^-}]\gg[\mathrm{CH_3I}]$ olduğu müddətdə, $[\mathrm{CH_3I}]$-nin 0,005 M-a düşməsi üçün tələb olunan vaxt $[\mathrm{N_3^-}]$-dən asılı deyil.

B) Azid və $\mathrm{CH_3I}$-nin ilkin qatılıqları bərabərdirsə, $[\mathrm{CH_3I}]$-nin 0,010 M-dan 0,005 M-a düşməsi üçün tələb olunan vaxt onun 0,005 M-dan 0,0025 M-a düşməsi üçün lazım olan vaxtın yarısıdır.

C) Məhlula artıq miqdarda $\mathrm{I^-}$ əlavə edildikdə reaksiya sürəti əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

D) Reaksiya bir elementar mərhələdə gedə bilməz.

(ABŞ 2019)

Məsələ 94Orta

Dönməz

$$\mathrm{A+B\rightarrow products}$$

reaksiyası tamponlaşdırılmış sulu məhlulda, $[\mathrm{B}]\gg[\mathrm{A}]$ şəraitində A-nın qatılığının zamana görə dəyişməsi ilə izlənir.

Bu şəraitdə A-nın azalmasının birinci tərtibli olduğu müəyyən edilir və yarımömür müddəti aşağıdakı kimi dəyişir:

[B]	pH	A-nın yoxolması üçün yarımömür müddəti
0,100 M	1,00	120 s
0,200 M	1,00	60 s
0,200 M	1,50	190 s

Reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}][\mathrm{H^+}]$

B) Sürət = $\dfrac{k[\mathrm{A}]}{[\mathrm{B}]}$

C) Sürət = $\dfrac{k[\mathrm{A}][\mathrm{H^+}]^2}{[\mathrm{B}]}$

D) Sürət = $k[\mathrm{A}][\mathrm{B}][\mathrm{H^+}]^2$

(ABŞ 2020)

Məsələ 95Orta

NOCl-in termik parçalanması ikinci tərtibli prosesdir.

160 $^\circ$C-də NOCl-in yoxolması üçün sürət sabiti 0,0037 M$^{-1}$·s$^{-1}$-dir.

İlkin qatılığı 0,043 M olan NOCl-in 160 $^\circ$C-də 20,0 dəqiqədən sonrakı qatılığı nə qədərdir?

A) 0,00051 M

B) 0,036 M

C) 0,040 M

D) 0,042 M

(ABŞ 2020)

Məsələ 96Orta

Aşağıdakı reaksiya dönəndir:

$$\mathrm{A\rightleftharpoons B}$$

$K_{\mathrm{eq}}=1{,}00$ və düz reaksiya A-ya görə birinci tərtiblidir.

Başlanğıcda yalnız A olan və onun ilkin qatılığı $[\mathrm{A}]_0$ olan sistemdə hansı qrafik reaksiya boyunca xətti olar?

A) $\ln[\mathrm{A}]$ — vaxt

B) $\ln([\mathrm{A}]-0{,}5[\mathrm{A}]_0)$ — vaxt

C) $\dfrac{1}{[\mathrm{A}]}$ — vaxt

D) $\dfrac{1}{[\mathrm{A}]-0{,}5[\mathrm{A}]_0}$ — vaxt

(ABŞ 2020)

Məsələ 97Orta

Nitril xloridin parçalanması aşağıdakı tənliyə əsasən gedir:

$$\mathrm{2NO_2Cl(g)\rightarrow 2NO_2(g)+Cl_2(g)}$$

Bu reaksiya üçün aşağıdakı mexanizm təklif olunur:

$$\mathrm{NO_2Cl(g)\rightleftharpoons NO_2(g)+Cl(g)}$$ $$\mathrm{NO_2Cl(g)+Cl(g)\rightarrow NO_2(g)+Cl_2(g)}$$

Mərhələlərin nisbi sürətlərindən asılı olmayaraq, aşağıdakı sürət qanunlarından hansıları bu mexanizmlə uyğunsuzdur?

I. Sürət = $k[\mathrm{NO_2Cl}]$

II. Sürət = $k[\mathrm{NO_2Cl}]^2$

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2020)

Məsələ 98Orta

Aşağıdakı reaksiyada ilkin sürətlər cədvəldə göstərildiyi kimi ölçülmüşdür:

$$\mathrm{A+2B\rightarrow C+D}$$

$[\mathrm{A}]_0$, M	$[\mathrm{B}]_0$, M	İlkin sürət, M·s$^{-1}$
0,120	0,300	$1{,}80\times10^{-5}$
0,180	0,450	$4{,}05\times10^{-5}$
0,080	0,200	$8{,}00\times10^{-6}$
0,200	0,400	???

$[\mathrm{A}]_0=0{,}200$ M və $[\mathrm{B}]_0=0{,}400$ M olduqda reaksiyanın ilkin sürəti nə qədərdir?

A) $3{,}20\times10^{-5}$ M·s$^{-1}$

B) $4{,}00\times10^{-5}$ M·s$^{-1}$

C) $5{,}00\times10^{-5}$ M·s$^{-1}$

D) Verilən məlumatdan müəyyən etmək mümkün deyil.

(ABŞ 2021)

Məsələ 99Orta

Bir-biri ilə əlaqəli altı reaksiyanın sürət sabitlərinin temperaturdan asılılığı tədqiq edilir və bütün reaksiyaların 370 K-də eyni sürət sabitinə malik olduğu, yəni izokinetik temperaturun 370 K olduğu müəyyən edilir.

Reaksiyaların Arrhenius ön əmsalları $A$ ilə aktivləşmə enerjiləri $E_a$ arasındakı münasibəti hansı ifadə ən yaxşı təsvir edir?

A) Reaksiyaların $A$ ön əmsalı eynidir, lakin $E_a$ qiymətləri fərqlidir.

B) Reaksiyaların $E_a$ qiyməti eynidir, lakin $A$ ön əmsalları fərqlidir.

C) Reaksiyaların $A$ ön əmsalları artdıqca $E_a$ da artır.

D) Reaksiyaların $A$ ön əmsalları artdıqca $E_a$ azalır.

(ABŞ 2021)

Məsələ 100Orta

Formamidin əsasi sulu məhlulda format ionuna hidrolizinin aşağıdakı mərhələlərlə getdiyi təklif edilir:

1. $\mathrm{HCONH_2+OH^-\rightleftharpoons HCO(OH)(NH_2)^-}$ — əlverişsiz

2. $\mathrm{HCO(OH)(NH_2)^-+OH^-\rightleftharpoons HCO_2(NH_2)^{2-}+H_2O}$ — sürətli, əlverişsiz

3. $\mathrm{HCO_2(NH_2)^{2-}\rightarrow HCO_2^-+NH_2^-}$ — dönməz

4. $\mathrm{NH_2^-+H_2O\rightarrow NH_3+OH^-}$ — sürətli, əlverişli

Bu mexanizmə əsasən aşağıdakı ifadələrdən hansı mütləq doğrudur?

A) Reaksiya $\mathrm{HCONH_2}$-yə görə birinci tərtiblidir.

B) Reaksiya hidroksid ionuna görə birinci tərtiblidir.

C) $\mathrm{HCO_2^-}$ bu reaksiyada aralıq məhsuldur.

D) Reaksiya döterium oksiddə aparılarsa, format ionunun tərkibində döterium olar.

(ABŞ 2021)

Məsələ 101Orta

Dönməz

$$\mathrm{A+B\rightarrow C}$$

reaksiyası həm A-ya, həm də B-yə görə birinci tərtiblidir.

$[\mathrm{A}]_0=0{,}20$ M olan məhlulda B-nin qatılığının 0,010 M-dan 0,0050 M-a düşməsi üçün 37 s tələb olunur.

A-nın ilkin qatılığı 0,010 M olarsa, B-nin qatılığının yenə 0,010 M-dan 0,0050 M-a düşməsi üçün nə qədər vaxt tələb olunur?

A) 37 s

B) 110 s

C) 740 s

D) 1100 s

(ABŞ 2021)

Məsələ 102Orta

Azot dioksidin karbonmonoksidlə qaz fazasında 177 $^\circ$C-də reaksiyasının sürəti üç müxtəlif qatılıqda ölçülmüşdür:

$$\mathrm{NO_2(g)+CO(g)\rightarrow NO(g)+CO_2(g)}$$

Təcrübə	İlkin [$\mathrm{NO_2}$], mol/L	İlkin [CO], mol/L	İlkin sürət, mol/(L·dəq)
1	$4{,}0\times10^{-4}$	$1{,}7\times10^{-2}$	$1{,}70\times10^{-7}$
2	$4{,}0\times10^{-4}$	$3{,}4\times10^{-2}$	$1{,}70\times10^{-7}$
3	$1{,}2\times10^{-3}$	$3{,}4\times10^{-2}$	$1{,}53\times10^{-6}$

Bu şəraitdə reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]^2$

C) Sürət = $k[\mathrm{CO}]$

D) Sürət = $k[\mathrm{NO_2}][\mathrm{CO}]$

(ABŞ 2022)

Məsələ 103Orta

Aşağıdakı ifadələrdən hansı reaksiyanın aktivləşmə enerjisinin xassələrini ən yaxşı təsvir edir?

A) Katalizator iştirakı ilə artır.

B) Temperatur artdıqca azalır.

C) Reaksiyada hər hansı aralıq məhsulun əmələ gəlməsi üçün enerji dəyişməsindən böyük olmalıdır.

D) Endotermik reaksiyalar üçün müsbət, ekzotermik reaksiyalar üçün mənfi olmalıdır.

(ABŞ 2022)

Məsələ 104Orta

Kristal bənövşəyinin artıq miqdarda natrium hidroksidlə rəngsiz məhsullar əmələ gətirməsi reaksiyasının kinetikası spektrofotometrlə izlənir.

Sistemin yaşıl işığı udmasının natural loqarifminin zamana qarşı qrafiki mənfi meylli düz xətt verir.

Bu məlumatlardan hansı nəticələri çıxarmaq olar?

I. Reaksiya kristal bənövşəyinə görə birinci tərtiblidir.

II. Reaksiya hidroksid ionuna görə birinci tərtiblidir.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2022)

Məsələ 105Orta

Hidroksid ionu metilyodidlə dönməz ikinci tərtibli reaksiyada metanol əmələ gətirir:

$$\mathrm{OH^-(aq)+CH_3I(aq)\rightarrow CH_3OH(aq)+I^-(aq)}$$

Sürət = $k[\mathrm{OH^-}][\mathrm{CH_3I}]$

$k=6{,}5\times10^{-5}$ L·mol$^{-1}$·s$^{-1}$.

1,00 M natrium hidroksid məhlulunda $\mathrm{CH_3I}$ qatılığının 0,010 M-dan 0,0020 M-a düşməsi üçün nə qədər vaxt tələb olunur?

A) 120 s

B) $2{,}5\times10^4$ s

C) $4{,}1\times10^6$ s

D) $6{,}2\times10^6$ s

(ABŞ 2023)

Məsələ 106Orta

Kimyəvi reaksiyanın sürət sabitinin temperaturdan asılılığı Arrhenius tənliyi ilə təsvir edilə bilər:

$$k=Ae^{-E_a/RT}$$

Aşağıdakı elementar kimyəvi reaksiyalardan hansının Arrhenius ön əmsalı $A$ ən böyükdür?

A) $\mathrm{(CH_3)_3CBr(aq)\rightarrow (CH_3)_3C^+(aq)+Br^-(aq)}$

B) $\mathrm{N_2O_4(g)\rightarrow 2NO_2(g)}$

C) $\mathrm{CH_3NC(g)\rightarrow CH_3CN(g)}$

D) $\mathrm{(CH_3O)_2SO_2(aq)+OH^-(aq)\rightarrow CH_3OH(aq)+CH_3OSO_3^-(aq)}$

(ABŞ 2023)

Məsələ 107Orta

Asetonun yodlaşdırılması dönməzdir və sürət qanunu belədir:

Sürət = $k[\mathrm{CH_3COCH_3}][\mathrm{H^+}]$

$$\mathrm{CH_3COCH_3(aq)+I_3^-(aq)\rightarrow CH_3COCH_2I(aq)+H^+(aq)+2I^-(aq)}$$

Reaksiya $\mathrm{I_3^-}$-in ilkin qatılığı həm asetondan, həm də $\mathrm{H^+}$-dan çox kiçik olan şəraitdə aparıldıqda $\mathrm{I_3^-}$-dən qaynaqlanan sarı rəng zamanla solur və $t$ vaxtında birdən tamamilə yox olur.

$t$ ilkin qatılıqlardan necə asılıdır?

Variant	[$\mathrm{CH_3COCH_3}$]	[$\mathrm{H^+}$]	[$\mathrm{I_3^-}$]
A	Düz mütənasib	Düz mütənasib	Asılı deyil
B	Tərs mütənasib	Tərs mütənasib	Asılı deyil
C	Düz mütənasib	Düz mütənasib	Tərs mütənasib
D	Tərs mütənasib	Tərs mütənasib	Düz mütənasib

A) A

B) B

C) C

D) D

(ABŞ 2023)

Məsələ 108Orta

Azot dioksid karbonmonoksidlə aşağıdakı sürət qanununa əsasən reaksiyaya girir:

$$\mathrm{NO_2(g)+CO(g)\rightarrow NO(g)+CO_2(g)}$$

Sürət = $k[\mathrm{NO_2}]^2$

Aşağıdakı mexanizmlərdən hansıları bu sürət qanunu ilə uyğundur?

I.

1. $\mathrm{2NO_2\rightleftharpoons N_2O_4}$ — sürətli, əlverişsiz

2. $\mathrm{N_2O_4+CO\rightarrow N_2O_3+CO_2}$ — yavaş

3. $\mathrm{N_2O_3\rightarrow NO+NO_2}$ — sürətli

II.

1. $\mathrm{2NO_2\rightarrow NO+NO_3}$ — yavaş

2. $\mathrm{NO_3+CO\rightarrow NO_2+CO_2}$ — sürətli

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I və II

D) Heç biri

(ABŞ 2023)

Məsələ 109Orta

Aşağıdakı reaksiya üçün üç təcrübənin məlumatları verilmişdir:

$$\mathrm{X+Y\rightarrow Z}$$

$[\mathrm{X}]_0$, M	$[\mathrm{Y}]_0$, M	İlkin sürət, M$^{-1}$·dəq$^{-1}$
0,10	0,10	$2{,}0\times10^{-4}$
0,30	0,10	$6{,}0\times10^{-4}$
0,30	0,30	$5{,}4\times10^{-3}$

Aşağıdakı mexanizmlərdən hansı məlumatlarla uyğundur?

Dönən göstərilmiş reaksiyaların sürətli və əlverişsiz olduğu qəbul edilir.

A)

$\mathrm{X+Y\rightarrow Z}$

B)

1. $\mathrm{2X\rightleftharpoons X_2}$

2. $\mathrm{X_2+Y\rightarrow Z+X}$

C)

1. $\mathrm{2Y\rightleftharpoons Y_2}$

2. $\mathrm{Y_2+X\rightarrow Z+Y}$

D)

1. $\mathrm{X+Y\rightleftharpoons XY}$

2. $\mathrm{XY\rightarrow Z}$

(ABŞ 2024)

Məsələ 110Orta

Dönən reaksiya aşağıdakı kimi gedir:

$$\mathrm{2A(g)+B(g)\rightleftharpoons C(g)+D(g)}$$

Müəyyən şəraitdə düz reaksiyanın sürət qanununun

Sürət = $k_f[\mathrm{A}][\mathrm{B}]$

olduğu müəyyən edilir.

Bu şəraitdə əks reaksiyanın sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k_r[\mathrm{C}][\mathrm{D}]$

B) Sürət == $\dfrac{k_r[\mathrm{C}][\mathrm{D}]}{[\mathrm{A}]}$

C) Sürət == $\dfrac{k_r[\mathrm{C}][\mathrm{D}]}{[\mathrm{A}]^2[\mathrm{B}]}$

D) Verilən məlumatdan müəyyən etmək mümkün deyil.

(ABŞ 2024)

Məsələ 111Orta

A birləşməsi iki müstəqil, dönməz reaksiya yolu ilə B və C məhsullarını əmələ gətirir.

300 K-də məhsulun 35%-i B, 320 K-də isə 70%-i B-dir.

B məhsulunu əmələ gətirən yolun aktivləşmə enerjisi C məhsulunu əmələ gətirən yolun aktivləşmə enerjisi ilə müqayisədə necədir?

A) B-ni əmələ gətirən yolun $E_a$-sı 28 kJ·mol$^{-1}$ daha yüksəkdir.

B) B-ni əmələ gətirən yolun $E_a$-sı 59 kJ·mol$^{-1}$ daha yüksəkdir.

C) B-ni əmələ gətirən yolun $E_a$-sı 28 kJ·mol$^{-1}$ daha aşağıdır.

D) B-ni əmələ gətirən yolun $E_a$-sı 59 kJ·mol$^{-1}$ daha aşağıdır.

(ABŞ 2024)

Məsələ 112Orta

Dönməz

$$\mathrm{A+B\rightarrow C}$$

reaksiyası reaksiya boyunca qatılığı aşağı olan X aralıq məhsulu vasitəsilə iki mərhələdə gedir:

$$\mathrm{A\rightleftharpoons X}$$

Düz istiqamətin sürət sabiti $k_1$, əks istiqamətin sürət sabiti $k_{-1}$-dir.

$$\mathrm{X+B\rightarrow C}$$

İkinci mərhələnin sürət sabiti $k_2$-dir.

$k_1$, $k_{-1}$ və $k_2$ qiymətlərindən asılı olmayaraq hansı ifadə doğru ola bilməz?

A) Reaksiya A-ya görə sıfırıncı tərtiblidir.

B) Reaksiya A-ya görə birinci tərtiblidir.

C) Reaksiya B-yə görə sıfırıncı tərtiblidir.

D) Reaksiya B-yə görə birinci tərtiblidir.

(ABŞ 2024)

Məsələ 113Orta

Zəif turş mühitdə hidrogen peroksidlə yodidin yoda oksidləşməsinin sürət qanunu müəyyən edilir.

Reaksiya sabit miqdarda natrium tiosulfat iştirakı ilə aparılır. Natrium tiosulfat əmələ gələn yodu sürətlə yenidən yodidə reduksiya edir.

Nişasta-yod kompleksindən yaranan mavi rəngin ilk görünməsinə qədər keçən $t$ vaxtı ölçülür.

$$\mathrm{H_2O_2(aq)+2I^-(aq)+2H^+(aq)\rightarrow I_2(aq)+2H_2O(l)}$$

Məhlullar aşağıdakı həcmdə götürülür və su əlavə edilməklə ümumi həcm 10,0 mL-ə çatdırılır:

Təcrübə	$\mathrm{CH_3COOH}$, mL	NaOH, mL	KI, mL	$\mathrm{H_2O_2}$, mL	$t$, s
1	2,0	1,0	2,0	2,0	68,2
2	4,0	1,0	2,0	2,0	68,9
3	2,0	1,0	4,0	2,0	33,2
4	2,0	1,0	2,0	4,0	32,9

$\mathrm{H_2O_2}$, $\mathrm{I^-}$ və $\mathrm{H^+}$-a görə reaksiya tərtibləri hansılardır?

Variant	$\mathrm{H_2O_2}$-yə görə	$\mathrm{I^-}$-ə görə	$\mathrm{H^+}$-a görə
A	0	1	1
B	1	1	0
C	1	1	1
D	1	2	2

A) A

B) B

C) C

D) D

(ABŞ 2025)

Məsələ 114Orta

Sianid ionunun hipoyoditlə sianat ionuna oksidləşməsinin aşağıdakı mexanizmlə getdiyi təklif olunur:

1. $\mathrm{OI^-+H^+\rightleftharpoons HOI}$ — sürətli

2. $\mathrm{CN^-+HOI\rightleftharpoons ICN+OH^-}$ — sürətli, əlverişsiz

3. $\mathrm{ICN+OH^-\rightarrow HOCN+I^-}$ — yavaş

4. $\mathrm{HOCN+OH^-\rightarrow OCN^-+H_2O}$ — sürətli

pH HOI və ya HCN-in $pK_a$ qiymətindən böyükdürsə, sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{CN^-}][\mathrm{OI^-}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{CN^-}][\mathrm{OI^-}][\mathrm{H^+}]$

C) Sürət = $k[\mathrm{CN^-}][\mathrm{OI^-}][\mathrm{OH^-}]$

D) Sürət = $k[\mathrm{CN^-}][\mathrm{OI^-}][\mathrm{OH^-}]^2$

(ABŞ 2025)

Məsələ 115Orta

R reaktivi iki müstəqil, dönməz birinci tərtibli reaksiya ilə X və Y məhsullarını əmələ gətirir.

X məhsulunu əmələ gətirən reaksiyanın aktivləşmə enerjisi Y-ni əmələ gətirən reaksiyanın aktivləşmə enerjisindən 20,0 kJ·mol$^{-1}$ yüksəkdir.

50,0 $^\circ$C-də X-in çıxımı 50,0%-dir.

70,0 $^\circ$C-də X-in çıxımı nə qədərdir?

A) 32,5%

B) 39,4%

C) 60,6%

D) 77,0%

(ABŞ 2025)

Məsələ 116Orta

Hidroksid ionunun metilyodidlə reaksiyası bir elementar mərhələdə gedir:

$$\mathrm{CH_3I+OH^-\rightarrow CH_3OH+I^-}$$

Karbon-12 izotopu olduqda reaksiya karbon-14 izotopu olduqdan daha sürətlidir:

$$\frac{k_{{}^{12}\mathrm{C}}}{k_{{}^{14}\mathrm{C}}}=1{,}088$$

Sürətlər arasındakı fərqin əsas səbəbi nədir?

A) ${}^{14}\mathrm{CH_3I}$-də karbon nüvəsi daha az sabitdir.

B) ${}^{14}\mathrm{CH_3I}$-də vibrasiya enerjiləri daha aşağıdır.

C) ${}^{14}\mathrm{CH_3I}$ molekulu sterik baxımdan daha az maneəlidir.

D) ${}^{14}\mathrm{CH_3I}$-də karbon-yod rabitəsinin dissosiasiya entalpiyası daha kiçikdir.

(ABŞ 2025)

Məsələ 117Orta

A birləşməsinin dönməz reaksiyası aşağıdakı sürət qanununa əsasən gedir:

Sürət = $k[\mathrm{A}]^n$

Reaksiyanın yarımömür müddəti [A]-dan asılı deyil.

$n$ neçədir?

A) 0

B) 1

C) 2

D) Verilən məlumatdan müəyyən etmək mümkün deyil.

(ABŞ 2026)

Məsələ 118Orta

$\mathrm{H^+}$-a görə birinci tərtibli turşu-katalizli reaksiyanın pH = 5,0 olan tamponda sürəti $5{,}0\times10^{-6}$ M·s$^{-1}$-dir.

Bütün reaktiv qatılıqları eyni saxlanılaraq pH = 5,5 olan tamponda aparıldıqda sürət nə qədər olar?

A) $1{,}6\times10^{-6}$ M·s$^{-1}$

B) $4{,}5\times10^{-6}$ M·s$^{-1}$

C) $5{,}5\times10^{-6}$ M·s$^{-1}$

D) $1{,}6\times10^{-5}$ M·s$^{-1}$

(ABŞ 2026)

Məsələ 119Orta

Yodid katalizatoru iştirakı ilə hidrogen peroksidin su və oksigen əmələ gətirərək parçalanması tədqiq edilir.

Sürət qanunu:

Sürət = $k[\mathrm{H_2O_2}][\mathrm{I^-}]$

və

$k=1{,}05$ M$^{-1}$·dəq$^{-1}$.

Yodid və hidrogen peroksidin hər ikisinin ilkin qatılığı 0,300 M olduqda, 5,00 dəqiqədən sonra hidrogen peroksidin qatılığı nə qədərdir?

A) 0,00157 M

B) 0,0621 M

C) 0,117 M

D) 0,145 M

(ABŞ 2026)

Məsələ 120Orta

Akroleinin nitrat radikalı ilə qaz fazasındakı reaksiyasının sürət sabitinin temperaturdan asılılığı ölçülmüş və aşağıdakı ifadə alınmışdır:

$$k=(1{,}72\times10^{-13})e^{-1190/T}$$

Burada $k$ vahidi cm$^3$·molekul$^{-1}$·s$^{-1}$, $T$ isə K vahidindədir.

Reaksiyanın aktivləşmə enerjisi nə qədərdir?

A) 1,19 kJ·mol$^{-1}$

B) 9,89 kJ·mol$^{-1}$

C) 36,4 kJ·mol$^{-1}$

D) 143 kJ·mol$^{-1}$

(ABŞ 2026)

Məsələ 121Orta

29–30-cu suallar sulu məhlulda metilformiatın turşu-katalizli hidroliz mexanizmi ilə əlaqədardır:

1. $\mathrm{HCO_2CH_3(aq)+H^+(aq)\rightleftharpoons HC(OH)(OCH_3)^+(aq)}$ — sürətli, əlverişsiz

2. $\mathrm{HC(OH)(OCH_3)^+(aq)+H_2O(l)\rightarrow HC(OH)(OH_2)(OCH_3)^+(aq)}$ — yavaş

3. $\mathrm{HC(OH)(OH_2)(OCH_3)^+(aq)\rightarrow HC(OH)_2^+(aq)+CH_3OH(aq)}$ — sürətli

4. $\mathrm{HC(OH)_2^+(aq)\rightleftharpoons HCO_2H(aq)+H^+(aq)}$ — sürətli, əlverişli

Bu mexanizmin proqnozlaşdırdığı sürət qanunu hansıdır?

A) Sürət = $k[\mathrm{HCO_2CH_3}]$

B) Sürət = $k[\mathrm{HCO_2CH_3}][\mathrm{H^+}]$

C) Sürət = $\dfrac{k[\mathrm{HCO_2CH_3}]}{[\mathrm{H^+}]}$

D) Sürət = $k[\mathrm{H^+}]$

(ABŞ 2026)

Məsələ 122–125 · Avstraliya Kimya Olimpiadası

Məsələ 122Orta

Uyğun katalizatorun sistemə əlavə edilməsi niyə reaksiyanın sürətini artırır?

A) Reaksiyanın aktivləşmə enerjisini azaldır.

B) Sistemin aldığı istilik miqdarını azaldır.

C) Sistemin ayırdığı istilik miqdarını azaldır.

D) Məhsulların potensial enerjisini azaldır.

E) Reaktivlərin potensial enerjisini azaldır.

(Avstraliya 2011)

Məsələ 123Orta

Tələbə bərk kalsium karbonatı qarışdıraraq artıq miqdarda 0,01 mol/L nitrat turşusunda həll edir və reaksiyanı sürətləndirmək yollarını axtarır.

Aşağıdakı dəyişikliklərdən hansı reaksiyanın sürətini artırar?

A) Qarışdırmaqla məhlula distillə edilmiş su əlavə etmək.

B) Kalsium karbonatı əlavə etməzdən əvvəl nitrat turşusunu soyutmaq.

C) Nitrat turşusunun qatılığını azaltmaq.

D) Kalsium karbonatı əlavə etməzdən əvvəl nitrat turşusunu qızdırmaq.

E) Nitrat turşusunun həcmini artırmaq.

(Avstraliya 2015)

Məsələ 124Orta

Qapalı qabda aşağıdakı reaksiya gedir:

$$\mathrm{2H_2(g)+O_2(g)\rightarrow 2H_2O(g)}$$

Pd katalizatoru istifadə olunur.

Aşağıdakı dəyişikliklərdən hansı düz reaksiyanın sürətini artırar?

A) $\mathrm{H_2(g)}$ təzyiqini azaltmaq.

B) $\mathrm{H_2O(g)}$ təzyiqini artırmaq.

C) $\mathrm{O_2(g)}$ təzyiqini artırmaq.

D) $\mathrm{H_2O(g)}$ təzyiqini azaltmaq.

E) Palladium katalizatorunun səth sahəsini azaltmaq.

(Avstraliya 2016)

Məsələ 125Orta

Katalizator niyə reaksiya sürətini artırır?

A) Reaksiyanın aktivləşmə enerjisini azaldır.

B) Reaktivlərin temperaturunu artırır.

C) Reaktivlərin qatılığını artırır.

D) Sistemin təzyiqini azaldır.

E) Reaktivlərin səth sahəsini azaldır.

(Avstraliya 2017)

Məsələ 126–135 · Belarus Kimya Olimpiadası

Məsələ 126Orta

Ammonyak sintezi reaksiyasının sürət sabitinin vahidi hansıdır?

A) mol$^3$·L$^3$·s$^{-1}$

B) mol$^{-3}$·L$^3$·s$^{-1}$

C) mol$^{-3}$·L$^{-3}$·s$^{-1}$

D) mol$^3$·L$^{-3}$·s$^1$

(Belarus 2000, 10-cu sinif)

Məsələ 127Orta

Hidrogen və xlor UV şüalanmasının təsiri altında reaksiyaya girdikdə:

A) əvvəlcə hidrogen molekulundakı rabitə qırılır.

B) əvvəlcə xlor molekulundakı rabitə qırılır.

C) hidrogen və xlor molekullarındakı rabitələr eyni anda qırılır.

D) hidrogen və xlor molekullarındakı rabitələr qırılmır.

(Belarus 2007, 10-cu sinif)

Məsələ 128Orta

Kütlələrin təsiri qanununa görə sadə maddələrdən ammonyak sintezində sistemin ümumi təzyiqi 3 dəfə artırıldıqda reaksiyanın sürəti neçə dəfə artır?

A) 3 dəfə

B) 9 dəfə

C) 12 dəfə

D) 27 dəfə

E) 36 dəfə

F) 81 dəfə

(Belarus 2009, 11-ci sinif)

Məsələ 129Orta

Molekulların aktiv toqquşması zamanı kimyəvi reaksiya baş verə bilər.

Verilmiş temperaturda aktiv toqquşmaların sayı aşağıdakılardan hansına düz mütənasibdir?

A) Toqquşan molekulların ölçüsünə

B) Vahid həcmdəki molekulların sayına

C) Molekulları təşkil edən atom nüvələrinin yükünə

D) Reaksiya verən molekulların polyarlığına

E) Molekulları təşkil edən atomların valentliyinə

F) Molekullararası qarşılıqlı təsir enerjisinə

(Belarus 2010, 9-cu sinif)

Məsələ 130Orta

İki maddə arasındakı reaksiyanın aktivləşmə enerjisini bu reaksiyanın sürətinin ölçüldüyü hansı təcrübələrin nəticələrindən hesablamaq olar?

A) Reaksiyanın müxtəlif vaxtlarında

B) Katalizatorun müxtəlif qatılıqlarında

C) Müxtəlif temperaturlarda

D) Reaktivlərdən birinin müxtəlif ilkin qatılıqlarında

E) Bütün reaktivlərin sabit ilkin qatılıqlarında

F) Bütün reaktivlərin müxtəlif ilkin qatılıqlarında?

(Belarus 2020, 11-ci sinif)

Məsələ 131Orta

Katalizator kimyəvi reaksiyanı hansı səbəbdən sürətləndirir?

A) Reaksiyanın aktivləşmə enerjisini artırır.

B) Reaksiyanın entalpiyasını azaldır.

C) Reaktivlərin kinetik enerjisini artırır.

D) Tarazlığı məhsullar istiqamətinə sürüşdürür.

E) Reaksiyanın tarazlıq sabitini artırır.

F) Reaksiyanın getməsi üçün alternativ yol yaradır.

(Belarus 2021, 10-cu sinif)

Məsələ 132Orta

Üç müxtəlif maddə — X, Y və oksigen — qarışdırılır.

Reaksiya iki mərhələdə gedir:

$$\mathrm{X+O_2\rightarrow XO_2}$$ $$\mathrm{Y+XO_2\rightarrow X+YO_2}$$

Təsvir olunan kimyəvi prosesdə katalizator hansıdır?

A) X

B) Y

C) $\mathrm{O_2}$

D) $\mathrm{XO_2}$

E) $\mathrm{YO_2}$

F) Reaksiyada katalizator yoxdur.

(Belarus 2022, 9-cu sinif)

Məsələ 133Orta

Yanlış ifadəni seçin.

A) İlkin maddənin qatılığı artırıldıqda bəzi reaksiyaların sürəti sabit qala bilər.

B) Birinci tərtibli reaksiyaların sürəti zamanla sabitdir.

C) Birinci tərtibli reaksiyaların yarımçevrilmə müddəti reaktivlərin ilkin qatılıqlarından asılı deyil.

D) Sıfırıncı tərtibli reaksiyaların sürəti temperaturdan asılıdır.

E) Katalizatorun əlavə edilməsi reaksiyanın sürətini dəyişir, lakin tarazlığın mövqeyini dəyişmir.

F) Reaksiyanın molekulyarlığı və tərtibi həmişə üst-üstə düşmür.

(Belarus 2022, 9-cu sinif)

Məsələ 134Orta

Aşağıdakı reaksiyada

$$\mathrm{2O_3(g)\rightarrow 3O_2(g)}$$

oksigenin əmələgəlmə sürəti $4{,}5\times10^{-7}$ mol/(dm$^3$·s)-dir.

Ozonun sərf olunma sürəti, mol/(dm$^3$·s), nə qədərdir?

A) $1{,}6\times10^{-10}$

B) $3{,}0\times10^{-7}$

C) $2{,}0\times10^{-7}$

D) $4{,}5\times10^{-7}$

E) $4{,}5\times10^{-5}$

F) $3{,}0\times10^6$

(Belarus 2022, 10-cu sinif)

Məsələ 135Orta

Aşağıdakı reaksiyada

$$\mathrm{3O_2(g)\rightarrow 2O_3(g)}$$

ozonun əmələgəlmə sürəti $3{,}0\times10^{-7}$ mol/(dm$^3$·s)-dir.

Oksigenin sərf olunma sürəti, mol/(dm$^3$·s), nə qədərdir?

A) $1{,}6\times10^{-10}$

B) $3{,}0\times10^{-7}$

C) $2{,}0\times10^{-7}$

D) $4{,}5\times10^{-7}$

E) $4{,}5\times10^{-5}$

F) $3{,}0\times10^6$

(Belarus 2022, 11-ci sinif)